توسط محبوبه علی پور
| سه شنبه بیست و هشتم تیر ۱۳۹۰ |
آسيب مغزي بدنبال ضربه به سر يكي از جدي ترين مشكلاتي است كه هر سال سلامتي افراد بيشماري را به خطر مي اندازد. ضربه به سر يكي از دلايل عمده مرگ و معلوليت دائم بشمار مي آيد. در زير مي توانيد بعنوان نمونه آمار ايالات متحده امريكا را كه نشان دهنده شيوع بالاي ضربه به سر مي باشد را مشاهده نمائيد:
بطور متوسط سالانه یک میلیون و700 هزار نفر دچار ضربه به سر مي شوند؛
با وجود تلاش هاي فراوان جهت پیشگیری، ضربه به سر همچنان یکی از شایعترین آسیب هایی است كه جان هزاران نفر را درسراسر جهان تهديد مي كند و علاوه بر مشکلات جسمی و روانی هزینه های بسیاري به خانواده ها تحميل مي شود.
طبق آمارهاي موجود، تنها در ايالات متحده امريكا سالانه بالغ بر 70 ميليارد دلار به منظور درمان و پيشگيري هزينه مي شود.
علائم هشداردهنده پس از ضربه به سر
از مهمترين اين علائم مي توان به حالت تهوع و استفراغ، گيجي، سردرد، تاري ديد، از دست دادن تعادل، اختلال در خواب، مشكلات حافظه، وزوز گوش و خستگي ... اشاره كرد. چنانچه هر يك از علائم بالا در فرد آسيب ديده مشاهده شد، فرد را بايد سريعاً به مراکز درمانی منتقل كرد.
فراموش نكنيد كه نبودن تورم و خونريزي بدين معنا نيست كه آسيب جدي نبوده است، عواقب و پيامدهاي اين ضربات به شدت و محل آسيب بستگي دارد.
مهمترين عوامل ضربه به سر
از مهمترين علل ضربه به سر به ترتيب مي توان به تصادفات رانندگي، سقوط از ارتفاع، درگيري فيزيكي، حوادث در حين كار، حوادث داخل منزل و حوادث حين ورزش اشاره كرد. مهمترين عامل ضربه به سر در ايران، تصادفات رانندگي مي باشد؛ سالانه بیش از 700 هزار نفر در تصادفات رانندگی مجروح و درصد بالایی ازآنها دچار ضربه به سر می شوند. تعداد بسیاری از آنها نیز بعلت این ضربات جان خود را از دست می دهند.
پیامدهای ضربه به سر
هریک از عوارض زیر می توانند تا پایان عمر همراه بیمار باقی بمانند و حتی با مصرف دارو و جراحی به طور کلی برطرف نخواهند شد:
تشنج، صرع، سردردهای مداوم، خونریزی مغزی، عفونت مغزی، فراموشی، عقب ماندگی ذهنی، مرگ مغزی، اختلالات خلقی - روانی و اختلالات هورمونی
درمان و پيشگيري
جابه جايي فرد مصدوم: در اغلب كشورهاي پيشرفته جابه جايي فرد آسيب ديده به بيمارستان توسط افراد متخصص و مجرب انجام مي گيرد. در بسياري از موارد حمل غير صحيح مصدوم می تواند به مرگ منجر شده و یا مشکلات ثانویه ای از قبیل قطع نخاع و صدمات مغزی را برای بیمار بهمراه داشته باشد.
با معاینه دقیق، گستردگی آسیب مشخص می گردد. امکان دارد پس از معاینه و بررسی فرد توسط پزشک، فرد به خانه فرستاده شود، اما باید یک فرد قابل اطمینان در کنار او بماند و مراقب بروز علایم بالینی باشد. بیست و چهار ساعت اول پس از ضربه از نظر بروز علایم و عوارض جدی بسیار مهم است، اگرچه این گونه علایم و عوارض ممکن است دیرتر (تا 6 ماه پس از آسیب) نیز ظاهر شوند.
علیرغم پیشرفت های اخیر در علوم اعصاب، همچنان هيچ درمان خاصي براي ضايعات مغزي نخاعي پس از ضربه وجود ندارد؛ چراكه بافت عصبی پس از آسیب دیدن قادر به بازسازي خود نمي باشد.
بهترين روش براي مقابله با ضربه مغزي "پيشگيـــــــــــــــــــري" از آن است.
با رعايت كردن برخي قوانين ساده، مي توان احتمال وقوع آسيب هاي مغزي را بطور چشمگيري كاهش داد؛ در زير به برخي از اين قوانين اشاره شده است:
• در بسياري از كشورهاي پيشرفته، به منظور پيشگيري از اين صدمات اطلاعاتي جامع و كاربردي از طريق رسانه هاي گروهي نظير راديو و تلويزيون، روزنامه ها و تابلوهاي تبليغاتي به عموم مردم داده مي شود. با توجه به اينكه قشر آسيب پذيرتر در كشور ما كودكان مي باشند مي بايست آموزش مستمري به كودكان نيز داده شود. پيشنهاد مي گردد تا يك واحد درسي با همين عنوان به ساير دروس اضافه گردد.
تحقيقيات اولیه اي كه در مراكز تحقیقات علوم اعصاب رضوي و شفا انجام شده است نشان می دهد که در ايران هزینه درمان 20 هزار برابر بیشتر از هزینه آموزش است. طبق این تحقیق سهم آموزش هر کودک 76 تومان برآورد شده است؛ این در حالیست که هزینه تحمیلی سالهای از دست رفته عمر ناشی از حوادث ترافیکی در ایران 373 میلیارد دلار است.
• بستن كمربند ايمني اصلي است كه بايستي توسط تمام سرنشينان چه در صندلي هاي جلو و چه در صندلي هاي عقب خودرو اجرا شود. استفاده از كمربند ايمني 50% احتمال مرگ و مير سرنشينان جلوي ماشين و 25% احتمال مرگ و مير را در ساير سرنشينان كاهش مي دهد.
• در كودكان با قد كوتاهتر از cm 140 استفاده از صندلي كودك قبل از بستن كمربند ايمني توصيه مي گردد. صندلي كودك كمك مي كند تا كودك در ارتفاع بالاتري قرار گيرد تا كمربند ايمني به درستي بسته شود. صندلي كودك باعث كاهش بيش از 70% مرگ و مير در نوزادان و 54% در كودكان 4 – 1 ساله مي گردد.
• والدين در آموزش كودكان خود در بستن كمربند ايمني نقش بسزايي ايفا مي كنند. طبق آمارهاي موجود، بيش از 40% از كودكاني كه از كمربند ايمني استفاده نمي كنند، والدين آنها نيز از اين قانون تبعيت نمي كنند.
• رعايت سرعت مجاز: سرعت بيشتر از حد مجاز بخصوص در مواقعي نظير لغزنده بودن جاده ها ناشي از بارندگي يكي از عوامل كاهش كنترل خودرو و يا موتورسيكلت توسط راكب مي باشد كه منجر به افزايش ميزان مرگ و مير و ضربات مغزي مي شود. برای مثال خودرویی که با سرعت 60 کیلومتر در ساعت در حال حرکت است در مقایسه با خودرویی که 50 کیلومتر در ساعت سرعت دارد، در هنگام ترمز 8 متر مسافت بیشتری را طی می کند تا متوقف شود.
• گواهينامه رانندگي: در ايران آزموني عملي كه جهت اخذ گواهينامه از متقاضيان گرفته مي شود با استانداردهاي جهاني بسيار فاصله دارد. مواردي كه در آزمون عملي مورد سنجش قرار مي گيرد بيشتر بر روي مهارت هاي پارك، دور زدن و ... تمركز دارد و اين در حاليست كه در كشورهاي پيشرفته بيشترين تمركز بر روي رعايت اصول ايمني در رانندگي از قبيل رعايت سرعت مجاز در رانندگي، استفاده از چراغ راهنما، رانندگي در بين خطوط و ... مي باشد.
همچنين ايران جز معدود كشورهايي است كه تنها با انجام یک آزمون عملی اقدام به صدور گواهینامه موتور سواري می¬کند. با توجه به آمار بالای مرگ و میر موتور سواران در تصادفات، برگزاری دوره هاي آموزشي بصورت تئوري وعملي امری ضروری می باشد.
• استفاده از كلاه ايمني: بسياري از كلاه هاي ايمني موجود در كشورمان استاندارد نمي باشند، كلاه ايمني بايد در هنگام ضربه بتواند قسمت اعظمي از فشار وارده به سر مصدوم را بگيرد. استفاده از كلاه ايمني در هنگام موتورسواري احتمال بروز آسيب و جراحت را 69% و ميزان مرگ و مير را 42% كاهش مي دهد.
• عدم استفاده از روروئک برای کودکان: استفاده از روروئك در اغلب كشورهاي پيشرفته ممنوع شده است؛ زيرا 35% از کودکانی که در روروئک گذاشته می شوند دچار ضربه به سر می شوند كه ممكن است عوارض اين ضربات سالها بعد نمايان شود.
• تحقيقات اخیر در ایران نشان می دهد، بسياري از كودكان زير 8 سال و برخي از كودكان بين 8 تا 10 سال توانايي كافي براي عبور از خيابان را به تنهايي ندارند؛ بنابراين بايد بصورت عملي به اين كودكان آموزش هاي لازم داده شود.
• رعايت اصول ايمني هنگام ورزش: در بعضي از ورزش ها مثل دوچرخه سواري، اسكيت، كشتي، بوكس، اسب سواري و اسكي استفاده از كلاه ايمني مخصوص امري ضروري است. در هنگام دوچرخه سواري و اسكيت كه از محبوبيت خاصي در بين كودكان ايراني برخوردار مي باشند، گذاشتن كلاه ايمني و محافظ هاي دست و پا بايد اجباري شود. همچنين كودكان بايد از كلاهي استفاده كنند تا جلوي ديد آنها گرفته نشود.
• ایمنی در محیط کار: استفاده از كلاه ايمني در مشاغل پرخطر مثل ساختمان سازي و ... امري ضروري مي باشد.
پروفسور علي گرجي
استاد دانشگاه مونستر آلمان