چند خط میان زندگی

شب‌های پاییزی زودتر فرا‌می‌رسد و سرمای خزنده‌اش قدم زدن در کوچه پسکوچه‌‌های حاشیه شهر را خوفناک‌تر می‌کند...

 آن هم وقتی همراهان تو تنها چند جوان هستند؛ گروهی از فعالان اجتماعی که شاید اسم و رسمشان برای هیچ مسؤول و صاحبنظری مهم نباشد. جوان‌هایی که به باور پشت میز نشین ها، همه این در و آن در زدن‌شان را باید به حساب جوانی‌شان گذاشت و سر پر شوری که چند سال دیگر، بادش خواهد خوابید. این گزارش، محصول چند ساعتی همراه شدن، با همین جوان‌هاست.

«زهرا امیر» دبیر جمعیت  امام علی(ع) مشهد است؛ یک تشکل غیر دولتی که در حوزه آسیب‌های اجتماعی بویژه در حاشیه‌‌های شهر فعال است. می‌گوید: برای بسیاری از مردم حتی نزدیکان خودمان، اهمیت دادن به مشکلات این مناطق و ساکنانش، نشانه بی دردی و بی‌کاری است، البته این طبیعی است؛ جامعه هیچ‌گاه درک درستی از معضلات حاشیه نشین‌ها ندارد، اما آن‌هایی که با حاشیه نشین‌ها زیسته‌اند، می‌دانند اینجا دردها، بیشتر از هر جای دیگری است. اینجا مشکلات، آمیخته‌ای از فقر و بزهکاری است. درست تر آنکه مشکلات ریشه در فقری دارد که آدم‌ها را به سوی بزهکاری هل می‌دهد.

کودکانی بین بودن و نبودن

«علی رضا...» کودک 12-10 ساله‌ای است که چهره‌اش، سن بالاتری را نشان می‌دهد. او مدرسه نمی‌رود، زیرا اوراق هویتی‌اش مفقود شده است.

حدود یک سال پیش دولتمردان افغان استفاده ابزاری  از زنان را در آگهی های تجاری ممنوع کردند.  چندی پیش نیز یکی از مجله های اروپایی که بیش از 60 سال ازفعالیت خود به نمایش تصویر عریان زنان تاکیداشت رویه خودرا تغییرداد . گرچه این مسایل می تواند نوید بخش حضور واقعی زنان در رسانه های جهان باشد اما هنوز هم شاهد سو استفاده از این گروه مطابق ترفندهای رسانه ای هستیم .صدیقه ببران ، استاد دانشگاه درهمین باره

  که ازاین  می گوید :  تبعیض جنسیتی به اشکال مختلف درجهان دیده می شود

   موارد می توان به رسانه ها اشاره کرد که امروزه اثرگذارترین  ابزار ارتباطی در جهان به حساب می آیند.  زیرارسانه ها  در ارائه چهره زنان چندان واقعیتهایی از زندگی وخواسته های انان را نشان نمی دهند ، به طوری که کمتر رسانه ای درجهان است که تصویر حقیقی از مطالبات حقوقی واجتماعی زنان را نشان دهد.  حتی نشریات تخصصی نیز که تعدا د آنها نیز محدود است به طور ناقص به این مسایل می پردازند .

*چهره هایی مخدوش

این استاد ارتباطات با بیان این که سیمای زنان به لحاظ کمیت وکیفیت دررسانه ها قابل ارزیابی است ، می افزاید: به لحاظ کمی این  مساله چندان قابل قبول نیست

 واگر بوده تنهابا این نگاه که نشان دهند این گروه اجتماعی نیز هستند واغلب  همین موارد نیز  رویداد محور بوده  وبه طور عمیق به امور این گروه  نپرداخته اند . این مقوله دررسانه های جهانی نیز مشهود است که  چنان که   نیاز به بررسی های   جامعه شناختی است  که آیا هنوز هم زنان جنس دوم هستند؟ اگر نگاه آسیب شناسانه کنیم این جای تاسف دارد که رسانه ها به خواسته  های نیمه جامعه اهمیت دهند واز ظرفیتها وتوانمندی های این گروه نیز بهره ببرند .  در بعد کیفی هم باید دریافت آیا چهرهزنان واقعا دیده شد ه ویا این چهره برای استفاده از حضور ابزاری او به کارگرفته می شود ؟ به این ترتیب شاهدیم  رسانه ها یا  در قالب شخصیتی زیبا وجذاب  او را نمایش داده اند یا ضعفها و مشکلات اورا برجسته کر ده اند ؟ چنان که  فیلمها وسریالهای متعددی  ساخته ونشان داده می شود که  زن دچارضعف بوده ویا  مجرم وبزهکار می باشند  چنان که بسیاری از آسیبهای وبد اخلاقی ها به دلیل وسوسه های او انجام می شود. درحالی که  انتظار می رود به زن ومسایل وی در بعد کمی وکیفی توجه شده وبدون کلیشه های جنسیتی  و به عنوان یک انسان نشان دهیم.

*جنگ وتجاری شدن سیمای زنان

سالهاست که  تصاویر و اخبار زنان در جنگهای مختلف خوراک رسانه هاست  که  اغلب نیز به جای آن که سودی برای رهایی زنان از بحرانها باشد  ، سفره ای پررونق برای رسانه ها به حساب می آید.

*ماکرس تیم-برگردان آزاده شعبانی :در سراسر جهان زنان همچنان به مبارزه برای دستیابی به حقوق برابر ادامه می‌دهند؛ اما هنوز هم با مشکلات و معضلات فراوانی رویارو هستند که ممکن است شما حتی کوچک‌ترین اطلاعی از آن‌ها نداشته باشید. در این متن یک سری اطلاعات باورنکردنی درباره نابرابری‌های جنسیتی در سراسر جهان ارائه شده است که بایستی با آن‌ها مقابله شود.

۱- در سال ۲۰۱۵، تنها نیمی از زنان جهان که در سن کار بودند، جزو نیروی کار محسوب می‌شدند در مقایسه با ۷۷ درصد مردانی که جز نیروی کار بودند. برنامه‌هایی چون استفاده از وام‌های خرد همچون «کیوا» (Kiva) به زنان برای شروع کردن و تقویت کسب و کار‌هایشان کمک می‌کند.

۲- زنان با شغل‌های تمام وقت هنوز هم تنها حدود ۷۷ درصد از حقوق همکاران مردشان را بدست می‌آورند.

۳- زنان آمریکایی-افریقایی ۶۴ سنت کسب می‌کنند و زنان لاتین ۵۶ سنت به دست می‌آورند در ازای یک دلاری که یک مرد سفید پوستِ هندواروپایی بدست می‌آورد.

۴- ۶۲ میلیون دختر امکان تحصیل را در سراسر جهان از دست داده‌اند.

۵- هر سال حدود ۱۵ میلیون دختر زیر هیجده سال در سراسر جهان ازدواج می‌کنند و بدیهی است که بهترین راهکار برای حل این مسئله، فراهم آوردن امکان تحصیل و آموزش برای دختران است.

۴- شش نفر از ۵ قربانی قاچاق انسان، دختران هستند. «صندوق ملاله» می‌کوشد که آگاهی افراد را در این زمینه بالا ببرد و منابع مالی لازم را برای بیرون آوردن دختران از این چرخه به سوی مدارس را فراهم آورد.

۷- به طور متوسط ۳۰ درصد زنانی که درگیر یک رابطه هستند خشونت‌های جنسی و فیزیکی را از سوی شریک جنسی خود تجربه کرده‌اند. «ائتلاف ملی مبارزه با خشونت‌های خانگی»، در این زمینه می‌کوشد اقدامات لازم را انجام دهد.

۸- ختنهٔ زنان (FGM) امروزه بر روی بیش از ۱۲۵ میلیون دختر و زن در جهان تاثیرات نامطلوبی می‌گذارد. این اقدام در سراسر جهان به منزلهٔ نقض حقوق بشر شناخته شده است.

۹- زنان آمریکایی که در عراق و یا افغانستان خدمت می‌کنند معمولا پس از آنکه توسط دشمن کشته می‌شوند به وسیلهٔ هم رزمان خود مورد هتک حرمت قرار می‌گیرند.

۱۰- در عربستان سعودی، زنان از رانندگی کردن و اشتغال در مناصبی که ملزم به ارتباط با مردان است، منع شده‌اند. نرخ بیکاری برای زنان در این کشور ۳۴ درصد و برای مردان ۷ درصد است.

۱۱- حداقل هزار قتل ناموسی هرساله در هند و پاکستان روی می‌دهد. این جنایت‌های ناموسی معمولا توسط خانواده‌های قربانیان صورت می‌گیرد.

۱۲- در اوت ۲۰۱۴، هفتاد و چهار کالج در ایالات متحده آمریکا در حال انتظار برای بررسی تحقیقات درباره خشونت جنسی براساس قانون موسوم به «تایتل IX» بودند.

۱۳- زنان سنین ۱۵ تا ۴۴ ساله در مقایسه با خطر سرطان، تصادفات رانندگی، جنگ و مالاریا، بیشتر در معرض خطر تجاوز جنسی قرار دارند.

۱۴- در سراسر جهان، تنها ۲۲ درصد اعضای مجلس ملی، زنان هستند. البته این تعداد دوبرابر تعداد نمایندگان مجلس زن در سال ۱۹۹۵ است اما با این وجود روند این تغییر به کندی صورت می‌گیرد.

۱۵- در سال ۲۰۱۸، ۴/ ۱ میلیون شغل مربوط به تکنولوژی‌های آزاد وجود خواهد داشت در حالیکه در حال حاضر نرخ دانشجویان دختر فارغ التحصیل رشته‌های کامپیو‌تر تنها ۲۹ درصد از متقاضیان زنان خواهند بود.

۱۶- با توجه به گزارش‌های سازمان ملل متحد، اگر از طرح‌های تنظیم خانواده و خدمات بهداشتی مادر و نوزاد استفاده کنند، حداقل از ۲۵۰ هزار مورد مرگ و میر مادران و ۷/ ۱ میلیون مرگ و میر نوزادان جلوگیری خواهد شد

۱۷- یکی از هر پنج زن در محوطهٔ کالج‌های آمریکا مورد تجاوز جنسی قرار گرفته‌اند که باید برای حل این مسئله اقدامات لازم صورت بگیرد.

۱۸- در حال حاضر زنان، عهده دار ۲۴ یا ۸/ ۴ درصد منصب مدیر عاملی ۵۰۰ شرکت لیست S&P هستند. برنامه‌هایی چون «اقداماتی برای کمک به نگهداری دختران در مدارس» آن‌ها را در رسیدن به مناصب اجرایی بالا یاری می‌کند.

۱۹- بیش از ۴۳ میلیون نفر در سراسر جهان به اجبار و در نتیجهٔ جنگ و خشونت، آواره شده‌اند که نیمی از این مهاجران را زنان تشکیل می‌دهند.

۲۰- تنها ۳۰ درصد پژوهشگران جهان، زنان هستند. گوگل برنامه‌هایی برای الهام بخشیدن به مبتکران فناوری اتخاذ کرده است. زنان باید بیاموزند که چگونه مناصب شغلی را در عرصهٔ علم و فناوری بدست آورند.

۲۱- یکی از هر سه زن در سراسر جهان از سوی شریک جنسی و یا افراد غریبه، در طول زندگیشان خشونت را تجربه کرده‌اند. سازمان عفو بین المللی لیستی از یک سری قوانین در این زمینه را مورد شناسایی قرار داده است.

چند ماهی است که بحث تدوین سند چشم انداز ششم و راه یافتن لایحه سلامت روان به مجلس شورای اسلامی  شنیده می شود که به مردم گوشزد می کند که در قانون به تامین سلامت جامعه نیز اهمیت داده می شود.  البته این امر مقوله نوپدیدی نیست و از برنامه چهارم توسعه  نیز  این موضوع  مطرح شده اما دستاوردهای آن در جامعه چندان مشهود نیست .

*تلاشهای چند جانبه

گفته می شود   تدوین برنامه چهارم توسعه  در قالب بیش از 511 جلسه ودهها هزار نفر ساعت تدوین شده ودرتدوین برنامه پنجم توسعه بیش از 150 هزار  نفر ساعت وقت سپری شده است .  تلاشهایی که نمودی درجامعه ندارد  .گواه روشن آن  پرونده های نزاع است که در سه ماهه نخست امسال بخ بیش از 151 هزار مورد در پزشکی قانونی رسید. اما چرا؟

عبدالرحمان رستمیان نایب رئیس کمیسیون بهداشت و درمان مجلس   می گوید:

بنابر تعریف  مرسوم سلامت افراد شامل جنبه های مختلف جسمی ، روانی ، اقتصادی و حتی   معنوی میشود. ازاین رو در سیاستهاوتصمیم گذاری ها  نیز باید    سلامت افراد از جنبه های ووجوه مختلف  تامین شود   که تدوین برنامه های توسعه ای در قالب برنامه های توسعه پنج ساله  نیز دراین راستاست.  تا به ترسیم خط سیر  مناسب وهدف گذاری مطلوب این برنامه ها اجرایی شود .  البته  تجربه نشان می دهد مادر اجرای قوانین چندان موفق نیستیم  وباید دراین زمینه جدی تر عمل کنیم.    چنان که  دراین زمینه شاهد ا ابلاغ قانون اختصاص ده درصد تخت‌های موجود بيمارستان‌های عمومی به بيماران روانپزشکی  هستیم که بنابر دلایلی همانند   هزينه‌بر بودن , نبود حمایت بیمه ها به ثمر نرسیده است.

عبدالرضا عزیزی –رئیس کمیسیون اجتماعی مجلس شورای اسلامی  نیز به وضعیت سلامت  روان در کشو رااشاره کرده و می گوید: مشکلات این عرصه  درجامعه ما در  استانها و حتی مناطق یک شهرستان وطبقات مختلف اجتماعی فرق میکند اما  به طور مرسوم اغلب نواحی مشکلاتی دارند که می تواند نبود امنیت شغلی ، خشونت وافسردگی  باشد.    

این نماینده مجلس شورای اسلامی ادامه می دهد : ما به لحاظ تدوین قانون مشکلی نداریم اصل چالش قانونی درجامعه ما عدم اجرای مناسب وموثر آن است. کشور قانون راهنمایی ورانندگی وجود دارد اما فرهنگ ترافیک ما معضلی لاینحل شده است. قوانین اداری ما روشن است  اما همه ما ناخشنود از بروکراسی اداری هستیم . در زمین هاجرای سیاستهای کلان نیز همین وضعیت دیده می شود چنان که 33 درصد از برنامه پنجم توسعه به اجرا درآمده است   . بنابراین بایدبا  فرهنگ سازی   پایبندی به قانون وقانون مداری را نهادینه شود.  دربدو امر هم مسوولان به این  امرتاکید کنند وبراجرای درست قانون همت کنند وسپس مردم فرهنگ آن را بیاموزند.

*نگاه محدود به سلامت روان

فرید براتی سده ، روانشناس نیز می گوید:  تردیدی نیست که قانون مسیر راه را نشان می دهد می توان در تعیین هدف  به خصوص در زمینه  بحث سلامت روان موثر باشد چنان که در جامعه مانیز   درقالب قوانین میان مدت توسعه پنج ساله  ساله و قوانین کوتاه مدت مجلس دیده می شود .البته در قانون سلامت روان  که قرار است به مجلس مطرح شود نمی توان انتظار اثرگذاری مطلوب داشت  چراکه چهارچوب  آن  ضیغ است  درواقع  قانون حمایت از بیماران روانی  وساماندهی  صنف روانپزشکان کشور می باشد .درحالی که بحث سلامت روان گسترده وچند جانبه است و گروههای مختلف تخصصی و حتی وزارتخانه ها را درگیر خواهد کرد  درواقع این مقوله بحثی حکومتی وجدی وچند لایه به شمار می آید.

این مدرس دانشگاه  می افزاید:   در برنامه چهارم وحتی سوم  توسعه درقالب  مباحث اجتماعی به سلامت روان اشاره شد  اما متاسفانه  داشتن قانون کافی نیست عمل به آن مساله جدی تر است .  به طوری که برنامه چهارم توسعه به لحاظ تاکید بر سلامت روان قبال تامل بود که با  اجرایی  شدن مفاد آن می توانست  نقش موثری داشته باشد اما در قانون پنجم التفات مطلوبی به مسایل  سلامت روان وجودنداشت  . به هرروی  علت  عدم اجرای مفاد برنامه چهارم نیز دلایلی داشت چنان که دیدگاه مسوولان آن زمان دراین حیطه روشن نبود. نکته دیگر این که    برخی  دستگاهها نیز اولویت اول آنها اجرای بندهای مرتبط  با سلامت روان نبوده  چنان که  امروز هم  نیست!