چند خط میان زندگی

واکاوی علل کاهش شیر دهی مادران

یک دلار هزینه ،یک جامعه سلامتی

امروز جامعه پزشكي در دنيا به اين نتيجه رسيده است كه بي هيچ ترديدي تغذيه با شير مادر، ضامن سلامت جسمي و روحي طفل

است. اين در حالي است كه آموزه هاي ديني ما نيز به اين نكته تأكيد فراواني كرده

است.

به هر حال هر قدر به تغذيه نوزادان با شير مادر توجه شود، نتايج آن بر سلامت جامعه بيشتر تأثير مي گذارد. چنان كه مطالعات نشان داد كه هر يك دلار هزينه براي ترويج تغذيه با شير مادر بيشتر از اقدامهاي ديگر در زمينه ارتقاي سلامت جامعه مؤثر است.

بر اساس يافته هاي علمي نوين، شير مادر باعث مصونيت كودك در برابر عفونتهاي متعدد مي شود، چنان كه پيش از اين شير مادر را در كاهش عفونتهاي ساده نظير عفونت دستگاههاي گوارش مؤثر مي دانستند، اما امروزه ثابت شده، اين ماده جادويي در محافظت از عفونتهاي ادراري و مننژيت نيز تأثير به سزايي دارد. و به گونه سپر حفاظتي در مقابل خيلي از بيماريهاي خطرناك است.

از ديگر آثار مثبت تغذيه با شير مادر، افزايش ضريب هوشي كودك است. چنان كه محققان اظهار داشته اند، ضريب هوشي فرزنداني كه شير مادر مي خورند حدود 12/3 بيشتر از سايرين است كه شير مادر نمي خورند.

كاهش 22 درصدي تغذيه با شير مادر

با توجه به تمام آنچه گفته شد، چند سالي است كه ميزان تغذيه با شير مادر در ايران روند نزولي يافته است. چنانكه دكتر عليرضا مرندي، رئيس انجمن ترويج تغذيه با شير مادر معتقد است: دو، سه سال پيش حدود 50 درصد مادران، نوزادان خود را تا شش ماهگي منحصراً با شيرخود تغذيه مي كردند، اما اكنون اين آمار به حدود 22 درصد رسيده است.

وي همچنين هشدار داده است: بي توجهي به تغذيه انحصاري با شير مادر تا شش ماهگي نوزادان عوارض فراواني را براي كودك به همراه دارد كه ضعف در تكامل هوشي و استعداد كودك و آسيب پذيري در برابر بيماريهاي جسمي به خصوص گوارش، بيماريهاي عفوني، تنفسي از جمله بيماريهاي آلرژيك و عفونتهاي گوشي از آن نوع است.

به گفته همين متخصص، كودكاني كه به جاي شير مادر از ساير شيرها تغذيه مي كنند به مراتب خطر پذيريشان در برابر بيماريهاي غير عفوني و اختلالات عاطفي، ادراكي و شناختي بيشتر است.

مادران را زودتر به كودكان برسانيد

حال اين پرسش مطرح مي شود كه علت كاهش توجه مادران به تغذيه كودك با شير خودشان چيست؟

دكتر مرندي در اين باره اعتقاد دارد: متأسفانه در جامعه ما آموزشهاي لازم در مورد ضرورت تغذيه با شير مادر به زنان جوان داده نمي شود.

كارخانه هاي توليد شير خشك هم يكي پس از ديگري در كشور ايجاد مي شوند و محصولات خود را به مردم تحميل مي كنند به خصوص آنكه توان صادرات هم ندارند - اين مسايل روز به روز بر كاهش تغذيه با شير مادر در كشور دامن مي زند.

وي اضافه مي كند: بر اساس اصول تغذيه با شير مادر، شير دادن به نوزادان بايد حداكثر پس از زايمان شروع شود، اما آمارها نشان مي دهد كه در ايران اين ميزان تا 9 ساعت پس از زايمان به تأخير مي افتد و اين امر كه به ضعف آموزش و عملكرد نيروي انساني شاغل در بيمارستانها مربوط است، آثار نامطلوبي را از نظر سلامت نوزادان در پي دارد.

دكتر مرندي در حالي بر اين امر تأكيد دارد كه طبق پژوهش به عمل آمده در سوئد مشخص شده است، اگر دو ساعت بعد از زايمان طفل به مادر سپرده شود احتمال اينكه بتواند حدود چهار ماه فرزندش را با شير خود تغذيه كند، زياد است و اگر نيم ساعت بعد اززايمان به او تحويل داده شود، اين زمان تا حدود هفت ماه ادامه پيدا مي كند.

قانوني براي بهتر مادري كردن

يكي از مسايل مؤثر در روند شيردهي مادران؛ ميزان حمايتهاي قانوني از اين گروه است. از همين رو، در روز  25 بهمن سال گذشته لايحه اصلاح ماده سه قانون ترويج تغذيه به شير مادر و حمايت از مادر در دوران شير دهي، مصوب 1374، در كميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي بررسي و تصويب شد.

طبق اين اصلاحيه، ميزان مرخصي زايمان از چهار ماه به شش ماه و زمان استفاده از ساعت شير دهي برابر يك ساعت بدون استفاده از مرخصي روزانه از بيست ماه به بيست وچهار ماه افزايش يافت.

در ادامه اين روند، دوم خرداد ماه سال جاري، نمايندگان مجلس شوراي اسلامي به يك فوريت لايحه افزايش مرخصي زايمان رأي مثبت دادند.

دكتر نفيسه فياض بخش، عضو فراكسيون زنان مجلس در اين باره مي گويد: پيش از اين، طبق قانون استخدام كشوري و تأمين اجتماعي و همچنين قوانين داخلي كه تمام صندوقهاي بيمه از آن تبعيت مي كردند، مرخصي زايمان چهار ماه و ميزان تسهيلات براي شيردهي بيست ماه بوده است كه اين ميزان در صورت تصويب نهايي در كميسيون اجتماعي به شش ماه مرخصي زايمان و بيست و چهار ماه براي شير دهي خواهد رسيد.

وي مي افزايد: همچنين درصورت بازگشت مادر به عرصه اشتغال مي تواند، طي اين مدت؛ هر چهار ساعت يك بار به مدت نيم ساعت از تسهيلات شير دهي طفل خود استفاده كند. به اين ترتيب مستخدمان استخدام كشوري و تأمين اجتماعي و سازمانهاي دولتي موظفند از اين قانون تبعيت كنند.

نظارت بر اجرا هم مهم است

گر چه تصويب چنين قوانين حمايتي گامي مثبت در تحقق حقوق زنان محسوب مي شود. اما بسياري از زنان شاغل و فعالان اجتماعي نسبت به اجراي آن خوشبين نيستند.

يكي ازمديران زن در اين باره مي گويد: تصويب تمام قوانين حمايتي در مورد زنان و خانواده جاي تقدير دارد، اما وجود و تصويب آن بر امنيت شغلي زنان تأثيري ندارد. زيرا چه بسيار بانوان شاغل كه پس از استفاده از چنين تسهيلاتي دچار مشكل شده و كار خود را از دست داده اند.

عطيه - ك، كارمند يكي از ادارات نيز معتقد است: اين قوانين بر روي كاغذ خيلي اميد بخش هستند، اما وقتي در عمل اجرا نمي شود و يا نظارتي بر عدم اجراي دقيق آن وجود ندارد خبر ايجاد محدوديت بيشتر براي اشتغال يا حذف زنان از عرصه فعاليت اجتماعي سود ديگري ندارد.

دكتر محمد رضا ذبيحي، پژوهشگر و عضو هيأت علمي دانشگاه نيز با تأكيد بر اينكه ما قوانين حمايتي را به نفع تحكيم خانواده و جايگاه زنان تصويب مي كنيم، اما كارفرما به منظور حفظ منافع خود بانوان كمتري را استخدام مي كند، او مي افزايد: تدوين قانون يك مقوله و اجراي آن مقوله ديگري است، چرا كه در اجراي قانون جديت كافي نداريم.قوانين را وضع مي كنيم، اما نمي توانيم اجراي دقيق آن را پيگيري كنيم. بنابراين، اگر چنين قوانيني درست اجرا نشوند، زنان بازنده خواهند بود. براي نمونه طبق قانون مراكز شغلي، بايد براي بانوان شاغل خود؛ مهد كودك ايجاد كنند يا هزينه مهد كودك را بپردازند، اما كارفرما با عدم استخدام زنان از همان ابتدا صورت مسأله را پاك مي كند و هيچ كس هم او را مورد بازخواست قرار نمي دهد.

عارفه - ل، كارمند پاره وقت يكي از ادارات هم مي گويد: با تصويب اين قوانين بدون نظارت بر اجراي صحيح آن نه تنها زنان متضرر مي شوند، بلكه جامعه نيز ناخواسته از بخشي از توانمنديهاي موجود محروم مي شود. زيرا در اجراي آن برخي مديران بر اساس نظر شخصي خود رفتار مي كنند و بدون توجه به مهارت و توانمندي زنان تصميم مي گيرند.

همچنان نياز به فرهنگسازي داريم

مريم - ف كارمند ديگر نيز با ترديد به اجراي اين مصوبه نگاه مي كند. او اعتقاد دارد: زماني كه مدت بهره مندي زنان از چنين تسهيلاتي افزايش پيدا نكرده بود. چه تعداد از زنان شاغل حتي در مراكز دولتي موفق به استفاده از آن شدند بدون آن كه صدمه اي به جايگاه شغلي و حتي سوابق آنها وارد شود؟

وي مي افزايد: من به عنوان يك كارمند كه 14 سال سابقه كار دارم بارها شاهد بودم زنان براي حفظ موقعيت شغلي خود ناچار شدند در همان ماه اول پس از زايمان به عرصه اشتغال بازگردند.

شمقدري معاون اجتماعي استانداري خراسان رضوي در مورد عدم اجراي قوانين در ادارات و نهادها اظهار مي كند: يكي از علل اين امر عدم فرهنگ سازي در زمينه اشتغال زنان است. به هر حال بانوان به عنوان محور كانون خانواده مسؤوليتهاي متعددي دارند و اين مقوله را نمي توان ناديده گرفت، اما در برخي موارد اين فرهنگ سازي اتفاق نيفتاده و بنابراين نياز به بازنگري و تأمل جديدي است.

دكتر نفيسه فياض بخش، استاديار دانشگاه نيز درهمين زمينه مي گويد: بسياري براين باورند كه اگر تسهيلات شغلي زنان را افزايش دهيد رغبت كار فرمايان به جلب بانوان شاغل كاسته مي شود، اما به نظر من، همواره بزرگترين اهرم فشار زنان در عرضه اشتغال در تمام موقعيتها مي تواند توانمنديها و مهارت تخصصي آنها باشد. به هر حال اگر كارفرمايان تلاش و تخصص نيروي انساني خود را ببينند سر انجام حاضر مي شوند براي حفظ اين فرد شرايطي را هم فراهم كنند تا او را از دست ندهند.

تجربه علمي يك مادر كارمند

علاوه بر سازمانهاي دولتي و مسؤولان، مادران نيز در افزايش تغذيه نوزاد با شير خودشان مؤثرند . آنها مي توانند با برنامه ريزي و آگاهي از شيوه هاي متعدد به تغذيه انحصاري كودكشان با شير خود بپردازند.

يك مادر كارمند به تجربيات خود در اين زمينه اشاره كرده و مي گويد: من به دليل وضعيت شغلي ام نمي توانستم از تسهيلات شير دهي استفاده كنم، از همين رو، براي تغذيه كودك سه ماهه ام كه درمهد بود از شير ذخيره شده ام، استفاده مي كردم. به اين ترتيب تا شش ماه كودكم با اين شيوه تغذيه شد.

دكتر زيبدي متخصص اطفال نيز با اشاره به نحوه نگهداري شير توسط مادران مي گويد: شير مادر در شرايط فضاي خانه تا هشت ساعت، در يخچال يك تا دو روز و در فريزر به مدت دو هفته قابل نگهداري است.

ايجاد بانكي براي شير مادران

ذخيره شير مادر از برنامه هاي كلان نيز هست، چنان كه اواخر سال گذشته دكتر فريور رئيس اداره ترويج تغذيه با شير مادر وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي ايجاد بانك شير مادر را از برنامه هاي اين وزارتخانه اعلام كرد و اظهار داشت: با ايجاد اين بانك، شير اضافه مادران داوطلب به صورت خام، پاستوريزه يا منجمد نگهداري مي شود.

هزينه اي براي سلامت بيشتر

به هر حال هر قدر به تغذيه نوزادان با شير مادر توجه شود، نتايج آن بر سلامت جامعه بيشتر تأثير مي گذارد. چنان كه مطالعات نشان داد كه هر يك دلار هزينه براي ترويج تغذيه با شير مادر بيشتر از اقدامهاي ديگر در زمينه ارتقاي سلامت جامعه مؤثر است 

بيمه زنان سرپرست خانوار؛ نسخه اي كه شفا نمي دهد 

* ته مانده جواني هنوز روي صورت زن ديده مي شد. با بغل دستي اش مشغول صحبت بود:

- توي اين دوره و زمونه دخترا هم بايد درس بخونن و كار كنن تا بتونن وضعيتي بهتر از ما داشته باشن. شوهرم خدا رو شكر هيچ عيبي نداره، اما بنده خدا زمينگيره. تصادف كرده و مونده كنج خونه. كاري هم نداشت كه آتيه داشته باشه. راننده بود. حالا خودم با داشتن پنج تا بچه بزرگ توي توليدي كار مي كنم. نمي تونم دخترا رو بفرستم هر جايي پي كار، پسرم سربازيه...

***

اين گوشه اي از داستان زندگي هزاران زن است كه امروز ما آنان را به عنوان «زنان سرپرست خانوار» مي شناسيم. يك ميليون و 200 هزار زن كه ناچارند بار زندگي را بدون مردان خود به دوش بكشند.

بنابر تعريف يونيسف، «خانوارهاي زن سرپرست»، خانوارهايي هستند كه به دلايل متعدد نظير طلاق، متاركه، مهاجرت و مرگ همسر، به عنوان سرپرست در آن خانواده مردي وجود ندارد و يا خانوارهايي كه مرد به خاطر كسالت، اعتياد و... سهمي در ايجاد درآمد خانوار ندارند.

بنابر اظهارات پرويز زارعي، مديركل دفتر زنان و خانواده سازمان بهزيستي كشور، از مجموع 147 هزار زن سرپرست خانوار تحت پوشش اين نهاد، 36 درصد به علت فوت همسر، 42 درصد به علت از كارافتادگي همسر، 7 درصد به دليل طلاق يا اعتياد همسر و 7 درصد بنابر دلايل ديگر مسؤوليت نان آوري خانواده را برعهده دارند.

فقط 25 درصد مورد حمايت هستند

براساس نتايج نهايي سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 85، سرپرستي 46/9 درصد خانوارهاي ايراني بر عهده زنان است.

البته برخي از صاحبنظران، اين رقم را دقيق ندانسته و آمار اين زنان را تا حدود 25 درصد نيز مي دانند.

به هر حال از يك ميليون و 200 هزار زن سرپرست خانوار در آمارهاي رسمي فقط 800 هزار نفر تحت پوشش دو سازمان حمايتي بهزيستي و كميته امداد هستند و از دغدغه هاي همين افراد نيز مسايل معيشتي و مسكن است. هر چند كه با افزايش بودجه بهزيستي سقف مستمريها به 50 هزار تومان رسيده است.

دكتر مصطفي اقليما، رئيس انجمن علمي مددكاري ايران در اين باره مي گويد: تنها 25 درصد از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش نهادهاي حمايتي هستند، ولي هميشه نيز اين افراد به طور قطعي حمايت نمي شوند. از مشكلات مهم اين افراد ميزان مستمري آنهاست؛ چون نمي تواند مشكل گشا باشد. در حالي كه پايه حقوقي امسال 180 هزار تومان اعلام شده است، اما نمي توان توقع داشت خانواده اي با  40  يا  50 هزار تومان مستمري تأمين شود؟

اين در حالي است كه قادري، معاونت اجتماعي بهزيستي خراسان رضوي معتقد است: هدف بهزيستي سرپرستي هميشگي افراد تحت پوشش از جمله زنان سرپرست خانوار نيست، بلكه هدف توانمندسازي آنان براي يك زندگي مستقل است.

در همين زمينه مدير كل دفتر زنان و خانواده سازمان بهزيستي اظهار مي كند: از موفقيتهاي اين سازمان ايجاد گروههاي هميار است كه در حال حاضر حدود 6 هزار زن سرپرست خانوار در قالب 550 گروه در زمينه هاي مختلف نظير توليد قارچ، گلخانه سنتي و... فعاليت مي كنند.

زارعي در ادامه به نحوه حمايت از زنان سرپرست خانوار اشاره مي كند و مي افزايد: در قالب كميته اي به بررسي مسايل افراد پرداخته و آنان را در سه سطح يك، دو و سه، جاي مي دهيم تا وضعيت و شرايط بازتواني و توانمندسازي آنان بررسي شود.

اين بيمه درمان نمي كند

بنابر گفته قادري به طور خودكار بانوان سرپرست خانوار به هنگام حمايت از سوي بهزيستي تحت پوشش بيمه درماني نيز قرار مي گيرند.

اين در حالي است كه دكتر اقليما معتقد است: تمام افراد تحت پوشش نيستند و همان افراد بيمه شده نيز با مشكلاتي مواجهند؛ زيرا همه مراكز درماني و پزشكان، بيمه آنان را نمي پذيرند. ما شاهديم كه كارمندان شاغل دولت كه بيمه هستند، تمام پزشكان بيمه آنان را نمي پذيرند. حال چطور مي توان اطمينان داشت كه بيمه روستايي يا بيمه زنان سرپرست خانوار را قبول كنند. بنابراين بايد شرايط بيمه اين افراد همانند بيماران خاص باشد و 100 درصد آن را دولت تقبل كند و نسبت به اجراي آن نيز نظارت داشته باشد.

اميدي براي بهبود

اخيراً مجلس شوراي اسلامي كليات طرح دو فوريتي «اعاده بودجه خدماتي، حمايتي زنان سرپرست خانوار و معلولان را به سازمان بهزيستي كشور» به تصويب رساند. بنابراين با تصويب نهايي آن مي توان اميد داشت كه وضعيت زنان سرپرست خانوار بهبود بيشتري يابد و مشكلات آنان اندكي رفع شود.

بويژه آنكه در مواد 95، 96 و 97 قانون برنامه چهارم توسعه نيز بر توانمندسازي اين قشر آسيب پذير تأكيد شده است.

نه مثل پرنده

از آسماني كه پاسبان ندارد

نه مثل نسيم

تن ساييده به سيم‌هاي خاردار

مثل يك آدم

دوساعت در صف مي‌ايستم

پاسپورتم مهر مي‌خورد

واز مرز مي‌گذرم

از آنچه هوا و زمين را تقسيم مي‌كند

از آنچه آب و باد و خاك را

از آنچه چگونه به دنيا آمدن

و چگونه مردن را...

پ.ن:امید که سالها قلمش سبز ودلش شاد باشد.

خجسته كيهان ترجمه‌هاي جديدي را در راه انتشار دارد.

ایسنا: به‌تازگي «نقد ادبي رمان، حافظه، فراموشي» نوشته ميلان كوندرا با ترجمه اين مترجم منتشر شده است. اين كتاب حاوي مقالاتي از كوندرا درباره ادبيات و رمان است، كه توسط نشر علمي به چاپ رسيده است.

همچنين «من قهرمان نيستم» نوشته گوتنگ گرونيه - نويسنده معاصر فرانسوي - از ديگر ترجمه‌هاي كيهان است، كه براي دريافت مجوز نشر ارايه شده و به گفته‌ي مترجم، تا كنون در ايران از اين نويسنده اثري ترجمه نشده است.

كيهان مي‌افزايد، اين اثر از چند اپيزود تشكيل شده است كه در ذهن خواننده مي‌توانند شكل رمان به خود بگيرند؛ اما هر كدام از اپيزودها به‌صورت جدا نيز داستاني هستند.

رمان «پمپيي» نيز از اين مترجم تا هفته آينده توسط نشر افق منتشر خواهد شد. اين كتاب كه از يك سال پيش به ناشر سپرده شده، نوشته رابرت هريش مربوط به شهر پمپيي، شهري در رم باستان است، كه زير آتشفشان مدفون شد.

خجسته كيهان درباره اين نويسنده مي‌گويد: رابرت هريش نويسنده‌اي است كه اصلا در ايران شناخته نشده است؛ در حالي‌كه نويسنده معروفي در آمريكا و اروپاست و كارهايش خوانندگان بسياري دارد. روش كار او، در اين اثر بسيار مستند است.

ترجمه سلسله مقالاتي از اومبرتو اكو، اثري ديگري از اين مترجم است، كه توسط نشر ققنوس منتشر خواهد شد.

اين اثر مقالات اكو درباره ادبيات و همچنين نقد او بر يك داستان بلند از جرالدو نروال است. كيهان داستان جرالدو نروال را هم ترجمه كرده و در اين كتاب به همراه نقد اكو بر روي آن، منتشر خواهد كرد.

به گفته او، تا كنون اثري از جرالدو نروال، كه نويسنده‌اي متعلق به قرن 19 است، در ايران ترجمه نشده است و داستان ترجمه‌شده از او كه در اين اثر منتشر مي‌شود، اولين ترجمه از اين نويسنده است.

ترجمه‌ رمان‌هاي «هيولا» و «ارواح» پل استر نيز به‌تازگي توسط نشر افق به چاپ‌هاي دوم و سوم رسيده‌اند.

رمان «ديوانگي در بروكلين» اثر ديگري از پل استر است، كه كيهان آن را ترجمه كرده و از يك سال قبل در انتظار دريافت مجوز نشر است.

خجسته كيهان در اين‌باره يادآور شد: به اين اثر چند اصلاحيه خورده بود، كه آن‌ها را مرتفع كردم و چند ماه قبل دوباره براي دريافت مجوز نشر فرستاده‌ام؛ اما هنوز جوابي دريافت نشده است.

اين مترجم در حال ترجمه رمان «خانم دالاوي» نوشته ويرجينيا وولف هست، كه مراحل پاياني‌اش را سپري مي‌كند.

"ترکیه مثنوی را با ۱۶زبان ترجمه وبه مقامهای بلند پایه کشورها هدیه میدهد."

نمیذانم متولیان فرهنگ در کشور ما چه میکنند ؟

پ.ن.این بیت هم از مثنوی حکایت امروز من است:

احساس سوختن به تماشا نمیشود

آتش بگیر تا که بدانی چه میکشم

وبعد...

واین یعنی زندگی

مهر:" پروفسور سوزان استریت برنده جایزه داستان کوتاه اوهنری 2007 شد.

" ال اوجو د آگوا " عنوان داستان کوتاهی نوشته پروفسور سوزان استریت - استاد دانشگاه کالیفرنیا - است که توانست جایزه معتبر داستان کوتاه اوهنری را در سال 2007 برای او به ارمغان بیاورد.

استریت تاکنون شش رمان نوشته است و علاوه بر داستان کوتاه و رمان در روزنامه ها هم به نوشتن مقاله و نقد می پردازد. او تاکنون موفق به دریافت چندین جایزه ملی برای رمان و داستان های کوتاه شده و اولین رمان او با نام " ماه " به یک فیلم تبدیل شده است . رمان قبلی او با نام " طوطی میلیونی " در سال 2006 منتشر شد.

زنان خانه دار فعالان اقتصادی ناپیدا 

ديشب شب سختي بود. گويا كارنامه 17 سال زندگي مشتركش را داده بودند و او مردود شده بود. دلش از قضاوت همسرش گرفت. تكه ديگري ظرف را زير شير آب گرفت. كفهاي مايع ظرفشويي سر مي خورد و فرو مي رفت. ظرف را سر جايش گذاشت.

- اين هم تكه شصت و پنجم.

از صبح تمام كارهايش را به خاطر داشت و مرور كرد.

- 22 تكه لباس، 6 تا ملافه، 7 تا حوله ... 65 تكه ظرف، ظرفهاي صبحانه، چاشت بچه ها، ظروف تهيه غذا، ظرفهاي ناهار... با خود نجوا كرد: «جاروي امروز خيلي وقت گير بود. خدا بيامرزه خانم جانم را، هميشه مي گفت، خونه داري اصولي داره مثلاً براي جارو كردن اول گردگيري بعد جارو، بعد دوباره گردگيري. خدا رو شكر امروز مهمون نداشتم وگرنه بيچاره بودم»

***

خانه داري ديرپاترين حرفه زنانه است. شغلي پر مسؤوليت و زمان بر، به طوري كه ميزان كار زنان در خانه به طور ميانگين 75 ساعت در هفته گزارش شده، يعني حدود 20 ساعت از ميزان كار يك كارگر شاغل در كارخانجات بيشتر است. حال آن كه خانه داري شغلي بدون دستمزد محسوب مي شود. از همين رو، در برخي خانواده ها هنوز هم بعضي افراد آن را شغلي مؤثر و قابل اهميت نمي دانند.

عاطفه كرمي، 37 ساله كه فروشنده يكي از مغازه هاست، چنين اظهار مي كند: من عاشق خانه داري هستم، اما چون خانواده ام اين حرفه را جدي نمي گيرند روزي پنج ساعت به اين فروشگاه مي آيم. راستش از نظر خيلي از مردها كار مفيد زن، يعني فعاليتي كه نتيجه مالي و دستمزد داشته باشد. البته نگاه فرزندان هم بهتر از پدرشان نيست و آنها نيز تصور مي كنند مادر خانه دار، مادري بيكار و بي مسؤوليت است!

اما ژيلا- ن، دانشجو، نظر ديگري دارد. او مي گويد: من و خانواده ام به مادرم و فعاليت خانه داري او احترام مي گذاريم؛ اما او خودش همواره احساس مي كند چون خانه دار است، فرد مفيدي نيست. بنابراين، بارها به من و خواهرانم تأكيد مي كند كه درس بخوانيد تا شاغل شويد و دستتان در جيب خودتان برود. در حالي كه از رفاه كامل برخوردار است و پدرم هم با مهرباني هميشه قدرشناس اوست، اما مادرم باز هم از شرايطش رضايت ندارد.

اشتغال به خاطر وجهه اجتماعي

حركت جامعه ما به سوي مدرنيته باعث شده كه بسياري از باورها و نگرشها تغيير كند. از جمله اين امور مي توان به اهميت كدبانوها و خانه داري اشاره كرد. امروزه برخي از مادران علاقه چندان به خانه داري ندارند و آن را مهم و تأثيرگذار بر خانواده نمي دانند.

اين در حالي است كه برزگر، كارشناس ارشد علوم اجتماعي اعتقاد دارد: هر چند تحولات امروز باعث بهبود زندگي و تسهيل مسؤوليتهاي زنان خانه دار شده، اما برخي كاركردهاي اين دسته از زنان هميشه ثابت است و تحولات امروزي تأثير چنداني در انجام آن ندارد. براي نمونه، مادر خانه دار مسؤوليت انتقال ارزشهاي فرهنگي و اجتماعي را برعهده دارد كه فقط توسط خود او قابل اجراست. حتي اگر مؤسسه ها يا ساير افراد عهده دار اين گونه كاركردها شوند، نتيجه مطلوبي كه آموزه هاي مادر دارد را فرا نخواهند داد.

وي مي افزايد: همچنين مادر مسؤوليت مديريت خانه و خانواده را عهده دار است كه اگر به درستي انجام شود تأثير قابل توجهي بر سلامت و امنيت رواني و عاطفي اعضا دارد، به طوري كه مي تواند آنها را از آسيبهاي اجتماعي محافظت كند.

محرابي، كارشناس ارشد پژوهشگري علوم اجتماعي نيز اظهار مي كند: گرچه شرايط اقتصادي و اجتماعي كشور ما به سويي مي رود كه اشتغال زن در خارج از خانه يك نياز و ايجاب اجتماعي است، با اين حال بسياري از آنان تن به اشتغال بيرون از منزل مي دهند، چون از نظر اقتصادي، اجتماعي و رواني تأمين نيستند. خيلي از آنها فكر مي كنند، اگر فردا همسرم مرا طلاق داد يا از خانه بيرون كرد چه پشتوانه حقوقي يا اقتصادي براي تأمين خودم دارم؟ بنابراين، گرايش به فعاليت در بيرون از خانه كه رسميت اجتماعي و اقتصادي دارد، بيشتر از گذشته شده است.

وي در ادامه اضافه مي كند: بخشي از اين تصور، ناشي از وضعيت فعلي جايگاه خانه داري در جامعه ماست. در تقسيم بنديهاي اقتصادي كشورمان، ما جدول مي كشيم و مرز مشخص مي كنيم كه زن يا شاغل است و فعال، يا خانه دار است و غير فعال! حال آن كه بايد اين مرزبندي تغيير كند و بگوييم زن يا يك شغل دارد و خانه دار است يا كارمند مي باشد و دو شغل دارد. چون از يك سو، بنا بر تعريف سنتي و عرفي جامعه ما، خانه داري وظيفه دايمي زن است؛ خواه شاغل باشد يا خانه دار و در هر صورت موظف به انجام خانه داري هست.

از طرف ديگر نتايج اقتصادي ناشي از كار در خانه كمتر از ساير مشاغل نيست، براي نمونه يك مادر شاغل ناچار است براي مدت زماني كه در منزل حضور فيزيكي ندارد، هزينه هايي بپردازد كه مي توان به هزينه پرداخت شهريه مهد كودك، اياب و ذهاب فرزند و خودش، هزينه درمان بيماريهايي كه در خارج از منزل طفل به آن مبتلا مي شود و... اشاره كرد.

اين كارشناس همچنين اظهار مي كند: براي بهبود جايگاه زنان در خانه ضرورت ندارد كه دولت هزينه خاصي بكند و يا مردان مجبور باشند بابت كار منزل به زن دستمزدي بپردازند، بلكه مي توان با تدوين قوانين مدرن جايگاه مطلوب آنها را تثبيت كرد.

وي مي افزايد: در اين مقوله نيز بايد فرهنگ سازي كرد. به نظرم يكي از اين راهها تعيين يك روز به نام «روز خانه دار» است، چون در كشورمان در طول سال با وجود داشتن روز زن يا مادر كه روزي عام براي تمام زنهاست. روز معلم، پرستار، پزشك، كارمند و غيره داريم، چه اشكالي دارد براي ترويج اين باور كه خانه داري نيز يك شغل است و نه يك وظيفه، و اعطاي جايگاه رسمي به اين حرفه؛ يك روز هم به اين شغل خطير اختصاص دهيم.

 7/16 درصد سهم زنان خانه دار

برف صحن حياط مدرسه را پوشانده بود. اين يعني يك ساعت ديگر از زنگ ورزش داخل كلاس سپري شود. پسرهاي كلاس دوم ابتدايي آرام نشسته بودند. معلم با مهرباني گفت:بچه ها !مي بينين كه برف باريده و هوا سرده. پس امروز توي كلاس بازي مي كنيم. بازي كه نه. با هم درباره كار مادرهايمان صحبت مي كنيم. مثلاً درباره اينكه مادرمان چكاره است و كجا كار مي كند... .

بچه ها يكي يكي شروع كردند. از معلم و پرستار گرفته تا خياط و آرايشگر و ... پسر كوچكي بلند شد و جواب داد: خانوم اجازه !مامان ما كار نمي كنه، بيكاره. خونه داره.

نه تنها اين كودك كه خيليها حتي باسوادترها هم باور نمي كنند كه خانه داري شغل است.

چنان كه در سرشماري سال 1375، 65 درصد از زنان غير فعال كشور را زنان خانه دار تشكيل مي دهند و در سرشماري سال 1380 نيز 31/88 درصد جمعيت زنان غير فعال و  69/11 درصد جمعيت فعال محسوب مي شوند.

اين در حالي است كه نخستين محاسبه ارزش كار خانگي زنان كه طي آن كار دو هزار زن تهراني در سال  1383 بررسي شد، نشان داد كه ارزش افزوده ماهانه كار خانگي هر زن تهراني برابر با 3 ميليارد و 420 ميليون ريال بوده است.

اخيراً نيز مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي كه خواستار محاسبه ارزش اقتصادي فعاليتهاي خانگي زنان شده، طي گزارشي اعلام كرده است، ارزش اقتصادي سالانه كار خانگي زنان بر اساس حداقل دستمزد معادل 19 ميليون و 200 هزار ريال در سال است و با توجه به وجود 17 ميليون و 498 هزار و 826 خانواده در كشور؛ ارزش اقتصادي كار زنان خانه دار در كل كشور بالغ بر 336 هزار ميليارد ريال در سال است كه سهم آن در توليد ناخالص داخلي به قيمتهاي جاري؛  7/16 درصد خواهد شد.

توليدات خانوار و افزايش ارزش توليد ناخالص

گرچه مقوله ارزش گذاري اقتصادي كار خانگي زنان در كشور ما جديد است، اما سالهاست كه در ساير كشورها انجام مي شود، چنان كه طبق بررسيهاي انجام شده ارزش توليدات خانگي زنان در آمريكا 5/37 درصد توليد ناخالص ملي و در كانادا 3/46 درصد توليد ناخالص داخلي است.

دكتر پژويان، اقتصاددان در اين باره مي گويد: مسأله ارزش گذاري توليد خانوار به اواسط دهه 60 ميلادي برمي گردد، يعني نزديك به 40 سال از قدمتش مي گذرد و نظريه محاسبه توليد خانوار به پروفسور گري گيكر مربوط مي شود و وي به دليل همين نظريه موفق به دريافت جايزه نوبل اقتصاد شد.

بنابر اعتقاد پروفسور گيكر؛ آنچه ما مصرف مي كنيم نتيجه توليد خانواده وعمدتاً نتيجه توليد خانمهاي خانه دار است، يعني خانمها هستند كه كالا و خدمات را براي مصرف خانواده توليد مي كنند. به عبارت ديگر، در مجموعه درآمد و فرايند منتهي به شكل گرفتن درآمد خانواده نقش دارند. اين قشر در كنار عاملي كه در بازار كار كرده و درآمد مادي كسب مي كند با انجام خدمات باعث كسب درآمد مي شود، زيرا اگر زنان خانه دار اين امور را انجام ندهند، بايد از طريق بازار با پرداخت هزينه، اين گونه خدمات و كالاها را كسب كرد. بنابراين، توليدات آنها داراي ارزش است و مي تواند درآمد آنها محسوب شود.

اين استاد دانشگاه سپس مي افزايد: ارزش توليدات يك كشور شامل آن چيزي است كه در بازار به فروش مي رسد، آنچه كه در منزل توليد مي شود معمولاً در حسابهاي مجلس محاسبه مي گردد. براي نمونه در آمريكا كه بخش عمده اي از خدمات رايج توسط بانوان به وسيله مؤسسه ها و افراد خاص از جمله رستورانها، مهد كودكها، پرستاران بچه و ... انجام مي شود، اين گونه فعاليتهاي زنان جزو حسابهاي ملي به حساب مي آيد، اما در كشور ما به رغم فعاليت تعدادي از اين زنان، چنين امري صورت نمي گيرد. حال آن كه با احتساب توليدات زنان و حتي خانواده، ارزش توليد ناخالص ملي بيشتر مي شود.

محاسبه ارزش اقتصادي خانه داري، امري عملي است

دكتر پژويان با عملي دانستن محاسبه ارزش اقتصادي خانه داري مي گويد: شايد به همين دليل است كه در عمده كشورهاي دنيا وقتي زن و مرد ازدواج مي كنند و مرد در بازار كار فعاليت دارد، ولي زن خانه دار است، باز هم ثروت و سرمايه خانواده نصف مي شود.

به اعتقاد دكتر پژويان، مي توان اين نگرش و رفتار اقتصادي را در خانواده هاي ما نيز گسترش داد، زيرا برخي افراد به طور محدود در ابتداي ازدواج چنين مي كنند، بنابراين بهتر است سهم زن از كل سرمايه خانوار نيز محاسبه و منظور شود.

سخن آخر

زن شصت و پنجمين تكه ظرف را خشك مي كند خسته از كار به بچه ها نگاه مي كند. بچه ها تكاليفشان را انجام مي دهند.

زن با خود فكر مي كند: شب كه مهمونا اومدن قيمه درست مي كنم تا زود تموم بشه، بايد به پسرم ديكته بگم، اون يكي هم فردا امتحان رياضي داره...

زن مادر است يك خانه دار. او به كارهايش فكر مي كند. كارهايي كه هميشه ادامه دارد، كارهايي كه مرخصي برايش در نظر نمي گيرند و دستمزدي ندارد.

 آوا نیوز:دكتر محمدرضا ذبيحي، پژوهشگر و عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي با تشريح طرح پژوهشي، «بررسي مشكلات بانوان در دستگاههاي دولتي شهر مشهد» در كار گروه بانوان و جوانان خراسان رضوي گفت: از آن جا كه موضوع اين تحقيق بانوان شاغل بود ما در پژوهش خود سازمانهاي دولتي را به صورت سازمان كوچك و بزرگ در نظر گرفتيم تا بدانيم «آيا تعداد بانوان شاغل در ميزان مشكلات آنها تأثيرگذار است؟» از اين رو، 384 بانوي شاغل در حدود 110 سازمان دولتي به طور اتفاقي مورد بررسي قرار گرفتند.

وي در ادامه افزود: در اين تحقيق مشكلات بانوان مزبور در سه حوزه فردي، شغلي و سازماني بررسي شد كه مشخص شد مسايل آنان به ترتيب اولويت شامل مشكلات سازماني، شغلي و فردي است. بدين ترتيب ميزان جمعيت بانوان شاغل تأثير چنداني بر مشكلات آنها ندارد.

اين پژوهشگر با اشاره به اين كه بيش از 50 درصد كاركنان مورد بررسي داراي مدرك كارشناسي بوده اند، خاطرنشان كرد: از موارد قابل اهميت در پژوهش مزبور، يكنواخت و تكراري بودن مشاغل اختصاص يافته به بانوان است كه در مشكلات شغلي مورد تأكيد قرار گرفته است.

بنابراين به اعتقاد من اين مسأله فقط به اشتغال بانوان مربوط نمي شود، بلكه بحث مربوط به طراحي مشاغل است، زيرا ما مشاغل را يكنواخت تعريف كرديم و پويايي در آنها اندك است.

از ديگر نكات مورد اشاره بانوان شاغل ياد شده، كمرنگ بودن دخالت زنان در تصميم گيريهاست.

وي در ادامه گفت: از گذشته مشاغل بر اساس جنسيت تقسيم بندي مي شد، اما اكنون آنهايي كه در سازمان مديريت و برنامه ريزي هستند بايد مشاغل را انساني تقسيم بندي كنند. بدين ترتيب، فرد بدون توجه به جنسيت خود به شغل دلخواهش بپردازد.

پرداخت يك ميليون براي درمان و دريغ از هزينه پيشگيري

در ادامه اين نشست دكتر سعيدي نماينده اداره بهداشت به بررسي طرح غربالگري سرطان سينه در زنان سرپرست خانوار تحت پوشش كميته امداد و بهزيستي استان پرداخت و گفت: طرح مزبور از سال گذشته براي ابلاغ و اجرا در حال بررسي است، چنانكه براي اجراي آن اعتباري به ميزان سه ميليارد ريال در نظر گرفته شده است، اما از آنجا كه گروه هدف اين طرح، 80 هزار نفر از بانوان سرپرست خانوار هستند تنها هزينه ماموگرافي افراد مزبور به بيش از 8 ميليارد ريال مي رسد.

همچنين به دليل محدوديت كنوني در زمينه تعداد موجود دستگاههاي ماموگرافي در مراكز درماني شهر مشهد چنانچه در دو شيفت صبح و شب اين تعداد از زنان در بيمارستان امام رضا(ع) كه فقط يك دستگاه دارد مورد غربالگري قرار گيرند زمان اجراي اين طرح 24 ماه به طول مي انجامد.

اين در حالي است كه به طور طبيعي مراكز درماني بيماران ديگري نيز دارند. از اين رو پيشنهاد مي شود كه از طريق كمكهاي مردمي و سازمانهاي خيريه دستگاه ماموگرافي و سونوگرافي خريداري شود تا بعد از غربالگري گروه مزبور ساير بانوان شاغل و خانه دار در استان خراسان رضوي مورد معاينه سرطان سينه قرار بگيرند.

وي با تأكيد بر هزينه هاي هنگفت درمان سرطان ادامه داد: هزينه شيمي درماني يك فرد مبتلا به سرطان سينه حدود يك ميليون و 200 تا يك ميليون و 300 هزار تومان در هفته مي باشد كه براي بسياري از اقشار از جمله زنان سرپرست خانوار هزينه سنگيني است، حتي برخي از افراد به دليل ناتواني مالي از ادامه درمان منصرف مي شوند. اين در حالي است كه زنان سرپرست خانوار نان آور خانواده به شمار مي آيند و چنانچه آنها نباشند خانواده با مشكلات بسياري مواجه مي شود.

مهندس وزيرنيا نماينده سازمان مديريت و برنامه ريزي نيز در همين باره اظهار داشت: در زمينه غربالگري سرطان سينه يا ساير غربالگريهاي بيماريها، مي توان در طرحي توجيهي اقدام كرد مبني بر اين كه بيمه ها هزينه درمان سرطانها و شيمي درماني را حتي تا سقف 70 درصد مي پردازند، اما حاضر نيستند هزينه تشخيص سرطان سينه كه 10 هزار تومان مي شود و چكاپ ساليانه را بپردازند.

در حاشيه:

* خانم دكتر سعيدي اعلام كرد سن ابتلا به سرطان سينه در كشور ما 40 سالگي است، حال آن كه در جهان اين رقم به بالاي 50 سالگي مي رسد.

* خانم رحماني مشاور استاندار خراسان رضوي در امور بانوان نيز خبر از تخصيص 28 درصد اعتبارات مربوط به بانوان به تشكلهاي غيردولتي زنان داد.