بيمه زنان سرپرست خانوار؛ نسخه اي كه شفا نمي دهد
* ته مانده جواني هنوز روي صورت زن ديده مي شد. با بغل دستي اش مشغول صحبت بود:
- توي اين دوره و زمونه دخترا هم بايد درس بخونن و كار كنن تا بتونن وضعيتي بهتر از ما داشته باشن. شوهرم خدا رو شكر هيچ عيبي نداره، اما بنده خدا زمينگيره. تصادف كرده و مونده كنج خونه. كاري هم نداشت كه آتيه داشته باشه. راننده بود. حالا خودم با داشتن پنج تا بچه بزرگ توي توليدي كار مي كنم. نمي تونم دخترا رو بفرستم هر جايي پي كار، پسرم سربازيه...
***
اين گوشه اي از داستان زندگي هزاران زن است كه امروز ما آنان را به عنوان «زنان سرپرست خانوار» مي شناسيم. يك ميليون و 200 هزار زن كه ناچارند بار زندگي را بدون مردان خود به دوش بكشند.
بنابر تعريف يونيسف، «خانوارهاي زن سرپرست»، خانوارهايي هستند كه به دلايل متعدد نظير طلاق، متاركه، مهاجرت و مرگ همسر، به عنوان سرپرست در آن خانواده مردي وجود ندارد و يا خانوارهايي كه مرد به خاطر كسالت، اعتياد و... سهمي در ايجاد درآمد خانوار ندارند.
بنابر اظهارات پرويز زارعي، مديركل دفتر زنان و خانواده سازمان بهزيستي كشور، از مجموع 147 هزار زن سرپرست خانوار تحت پوشش اين نهاد، 36 درصد به علت فوت همسر، 42 درصد به علت از كارافتادگي همسر، 7 درصد به دليل طلاق يا اعتياد همسر و 7 درصد بنابر دلايل ديگر مسؤوليت نان آوري خانواده را برعهده دارند.
فقط 25 درصد مورد حمايت هستند
براساس نتايج نهايي سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 85، سرپرستي 46/9 درصد خانوارهاي ايراني بر عهده زنان است.
البته برخي از صاحبنظران، اين رقم را دقيق ندانسته و آمار اين زنان را تا حدود 25 درصد نيز مي دانند.
به هر حال از يك ميليون و 200 هزار زن سرپرست خانوار در آمارهاي رسمي فقط 800 هزار نفر تحت پوشش دو سازمان حمايتي بهزيستي و كميته امداد هستند و از دغدغه هاي همين افراد نيز مسايل معيشتي و مسكن است. هر چند كه با افزايش بودجه بهزيستي سقف مستمريها به 50 هزار تومان رسيده است.
دكتر مصطفي اقليما، رئيس انجمن علمي مددكاري ايران در اين باره مي گويد: تنها 25 درصد از زنان سرپرست خانوار تحت پوشش نهادهاي حمايتي هستند، ولي هميشه نيز اين افراد به طور قطعي حمايت نمي شوند. از مشكلات مهم اين افراد ميزان مستمري آنهاست؛ چون نمي تواند مشكل گشا باشد. در حالي كه پايه حقوقي امسال 180 هزار تومان اعلام شده است، اما نمي توان توقع داشت خانواده اي با 40 يا 50 هزار تومان مستمري تأمين شود؟
اين در حالي است كه قادري، معاونت اجتماعي بهزيستي خراسان رضوي معتقد است: هدف بهزيستي سرپرستي هميشگي افراد تحت پوشش از جمله زنان سرپرست خانوار نيست، بلكه هدف توانمندسازي آنان براي يك زندگي مستقل است.
در همين زمينه مدير كل دفتر زنان و خانواده سازمان بهزيستي اظهار مي كند: از موفقيتهاي اين سازمان ايجاد گروههاي هميار است كه در حال حاضر حدود 6 هزار زن سرپرست خانوار در قالب 550 گروه در زمينه هاي مختلف نظير توليد قارچ، گلخانه سنتي و... فعاليت مي كنند.
زارعي در ادامه به نحوه حمايت از زنان سرپرست خانوار اشاره مي كند و مي افزايد: در قالب كميته اي به بررسي مسايل افراد پرداخته و آنان را در سه سطح يك، دو و سه، جاي مي دهيم تا وضعيت و شرايط بازتواني و توانمندسازي آنان بررسي شود.
اين بيمه درمان نمي كند
بنابر گفته قادري به طور خودكار بانوان سرپرست خانوار به هنگام حمايت از سوي بهزيستي تحت پوشش بيمه درماني نيز قرار مي گيرند.
اين در حالي است كه دكتر اقليما معتقد است: تمام افراد تحت پوشش نيستند و همان افراد بيمه شده نيز با مشكلاتي مواجهند؛ زيرا همه مراكز درماني و پزشكان، بيمه آنان را نمي پذيرند. ما شاهديم كه كارمندان شاغل دولت كه بيمه هستند، تمام پزشكان بيمه آنان را نمي پذيرند. حال چطور مي توان اطمينان داشت كه بيمه روستايي يا بيمه زنان سرپرست خانوار را قبول كنند. بنابراين بايد شرايط بيمه اين افراد همانند بيماران خاص باشد و 100 درصد آن را دولت تقبل كند و نسبت به اجراي آن نيز نظارت داشته باشد.
اميدي براي بهبود
اخيراً مجلس شوراي اسلامي كليات طرح دو فوريتي «اعاده بودجه خدماتي، حمايتي زنان سرپرست خانوار و معلولان را به سازمان بهزيستي كشور» به تصويب رساند. بنابراين با تصويب نهايي آن مي توان اميد داشت كه وضعيت زنان سرپرست خانوار بهبود بيشتري يابد و مشكلات آنان اندكي رفع شود.
بويژه آنكه در مواد 95، 96 و 97 قانون برنامه چهارم توسعه نيز بر توانمندسازي اين قشر آسيب پذير تأكيد شده است.