دریاچه تشنه است
از پانزده سال پیش صدای گامهای نابودی در دریاچه ارومیه طنین انداز شد . در حالیکه عمر این منطقه به عنوان مکانی محافظت شده به 40 سال هم نمی رسد واز سال 54 نیز به عنوان یکی از مهمترین تالابهای بین المللی جهان ثبت شد .
راستی چرا این گونه شد؟
دکتر اسماعیل کهرم ، ازفعالان حفظ محیط زیست ، دراین باره گفت : در بحران زیست محیطی دریاچه ارومیه ، عوامل متعدد انسانی و طبیعی دخیل است .گرچه نمیتوان خشکسالی و کاهش بارندگیها را به عنوان عامل طبیعی نادیده گرفت اما نقش عوامل انسانی چشمگیرتر می باشد.
این استاد محیط زیست به نقش عوامل طبیعی دراین باره اشاره کرده وافزود: به طورکلی گرم شدن زمین باعث عوارضی در جهان شده است اما به دلیل کمبود بارندگی در کشور ما این مسایل شدید تر است .برای نمونه ، بارش باران درکشورما حدود 256 میلیمتر در سال است که با توجه به معیار جهانی 800 میلیمتر در سال ، یک سوم معیار جهانی می باشد .
وی همچنین با اشاره به اینکه وسعت آبخیزداری این دریاچه همچنان 50 هزار کیلومتر است افزود: در گذشته سالی 5/5 میلیارد مترمکعب آب وارد این دریاچه می شد که یک میلیارد متر مکعب آن ، حاصل بارندگیها ونزولات جوی بود ه است ، اما امروزه تمام ورودی آب به این دریاچه یک میلیارد متر مکعب است .
این کارشناس محیط زیست درادامه به ساخت وسازهای موثر بر بحران زیستی دریاچه ارومیه اشاره کرده وخاطرنشان کرد: احداث مسیر میانگذر شهید کلانتری باعث توقف واشکال در گردش آب وبروز خشکی دریاچه درقسمت غربی شده است .
دکترکهرم از سد سازیهای متعدد به عنوان یکی از دلایل نابودی این دریاچه یاد کردواظهار داشت : درحال حاضر 35 سد ساخته شده وده سد درحال ساخت بر روی 14 رودخانه ای که عامل تغذیه دریاچه است ، ایجاد شده ؛ به این ترتیب ، درعمل اجازه نمیدهیم آب کافی وارد دریاچه ارومیه شود. از این رو ، امروزه حدود یک میلیارد مترمکعب آب ، به دریاچه ریخته می شود.اینگونه ، شاهدیم عمق آب از 13 متر به 6 متر و شوری آن ؛ از 80 گرم در لیتر به بیش از 330 گرم در لیتر رسیده است .
*شاید دیگر فلامینگویی نبینیم
چند روز پیش رسانه ها خبردادند " ۱۰۰ هزار فلامینگو دریاچه ارومیه را ترک کردند ."
بنابر اعتقاد کارشناسان دلیل عمده این مساله فقر غذایی این پرندگان است .زیرا به دنبال افزایش شوری آب دریاچه ارومیه میزان آرتمیا ، ماده غذایی فلامینگوها،نسبت به ده سال گذشته تا سی برابر کاهش یافته است . چراکه آرتمیا برای زیستن به آبی دارای 150 گرم املاح نیازدارد.این درحالیست که میزان نمک دریاچه به بیش از 330 گرم درلیتر رسیده است.
ناگفته نماند، فلامینگوها تنها قربانیهای این بحران نیستند .چراکه درحال حاضر حیات بیش از 220 گونه پرنده ، 27 گونه پستاندار، 41 گونه خزنده ، 7 گونه دوزيست و 26 گونه ماهي دراین دریاچه روبه نابودی است.
* فاجعه بمب 8 میلیارد تنی
پیامدهای زیست محیطی این بحران ، بر زندگی انسانهانیز تاثیر خواهد گذاشت .
سید سلمان ذاکر ، نماینده مردم ارومیه دراین باره گفت : کمبود نزولات جوی ، خشکسالی و به طور کلی بحران زیست محیطی دریاچه ارومیه مشکلات بسیاری در پی خواهد داشت چنانکه میتوان از نمک حاصل از خشکی دریاچه به بمب 8 میلیارد تنی تعبیرکرد که 10 تا 15 میلیون از ساکنان چندین استان وحتی کشور را دچار مشکل می سازد .زیرا این معضل ؛ کشاورزی وحتی سلامت جسمی را تحت تاثیر قرار می دهد. به طوری که باعث گسترش بیماریهای تنفسی خواهد شد.
دکتر کهرم نیز اظهار داشت : خشکی دریاچه ارومیه ، وضعیتی مشابه ، دریاچه هامون رابرای شهرهای سیستان وبلوچستان پیش می آورد. به این ترتیب ، با بروز خشکی دریاچه غبارها وریزگردها ؛ طراوت این ناحیه را ازبین برده ومزارع، تاکستانها وباغات مناطق آذربایجان وکردستان را نابود خواهد کرد .البته این بحران زیست محیطی سایر کشورهای همجوار نظیر ، عراق وترکیه را نیز تهدید میکند .
* چند راهکار برای ادامه حیات
به منظور کاهش صدمات بحران زیست محیطی در دریاچه ارومیه ؛ چند سالی است که طرحها وبرنامه هایی از سوی مسولان ، صاحبنظران وفعالان محیط زیست انجام شده است . به طوری که در سال 87 سند ملي راهبردي مديريت جامع پارك ملي درياچه اروميه با به امضا رسید.
سید سلمان ذاكر نماينده اروميه در مجلس شوراي اسلامي به تلاش مسولان دراین باره اشاره کرد وگفت : به دلیل اهمیت موضوع دو سال پیش 223 نماينده مجلس با امضاي نامهاي خواستار رسيدگي سريع دولت به اين مساله شدند. همچنین به منظور احیای دریاچه ، اعتباری بیش از 40 هزار میلیارد ریال معادل چهار میلیارد دلار به تصویب رسید . ردیف بودجه امسال نیز 7 میلیارد تومان بود .
وی همچنین ادامه داد : برای کاهش این بحران زیست محیطی طرحها وبرنامه های گوناگونی مطرح شده است .برای نمونه می توان به بارورکردن ابرها دراین منطقه ویا انتقال آب از خزر یاارس به ذریاچه ارومیه اشاره کرد.
* حرف آخر
گرچه این طرحها وبرنامه ها هنوز به سرانجام نرسیده اما واکنش هایی را نیز به دنبال داشته حتی برخی اجرای انها را غیر ممکن میدانند. به هررو، آنچه بیش از همه اهمیت دارد این است که روند نابودی دریاچه به مراتب سریع تر از نتایج نلاشها ، خود را نشان می دهد .
* مدتی است روی این موضوع کار میکنم . اما خیلی از گفتگوهایم بی ثمر بود. نمایندگان مجلس همراهی چندانی نکردند. کارشناسان واستادان دانشگاه وحتی فعالان محیط زیست ارومیه نیز ایمیلهایم را پاسخ ندادند. اما مهم نیست .مهم این است که دریاچه زیبای ما روبه احتضار است.....