قتلهای خانوادگی؛ کوچه بن بست دلبستگی ها
" زن" هنوز نیمه بیست سالگی را تجربه نکرده بود که به دلیل طلاق به خانه پدری برگشت .اوآزرده از شرایط، به هر بهانه ای با مادربگو ومگو میکرد. کمتر روزی بود که فریادهای اورا همسایه ها نشنوند. روزی در همین کشمکشها مادر ناخواسته اورااز پله ها هل میدهد .....زن دیگر از زمین بلند نمی شود ...هیچوقت....
در سالهای اخیر پرونده های گوناگونی در زمینه قتلهای خوادگی مطرح می شود .علت وقوع این گونه جرایم چیست ؟
* قتلهای ناموسی
شهلا ملتی ، کارشناس حقوقی دراین باره به گزارشگر ما میگوید: عوامل گوناگونی دراین زمینه موثراست که از وضعیت اقتصادی تا مسایل فرهنگی را در برمیگیرد اما مهمترین عوامل را میتوان ؛ طولانی شوند روند طلاق ، فشارهای روانی وعاطفی، بحران هویت ناشی از دوران گذار ، نا آگاهی ازمسایل حقوقی دانست .
این مدرس حقوق با تاکید به اینکه روابط خارج از ازدواج و مسایل ناموسی از دلایل این وقایع است ؛ می افزاید: متاسفانه پرونده های متعددی در این زمینه وجوددارد برای نمونه، مردی خواهر زنش را باوجود فرزند به ظن رفتارهای نامناسب به طور فجیعی به قتل رسانده است .
* قانون وهمسرکشی
سید رضا بخارائی قوچانی ، وکیل دادگستری نیز از منظر حقوقی به این مساله توجه کرده واظهار می دارد: گاهی درخانواده افراد به خود اجازه می دهند تا با مجازات افراد که به زعم انان مرتکب خطا گردیده اند عدالت را اجرا ویا حیثیت خانواده را حفظ کنند. خبر قتل زنان به دست خویشاوندان که گاه درصفحات حوادث به چشم می خورد به خوبی مبین اینموضوع می باشد که هنوز در بعضی از خانواده ها افرادی که خود را قیم وبزرگتر میدانند به قانون اعتماد نداشته وعدالت را به زعم خود شخصا اجرا میکنند.با نگرشی به علت وقوع چنین جرائمی در وهله اول در می یابیم این موضوع ریشه درفرهنگ جامعه دارد وبه خصوص دراین فرهنگ نقش مذهب ، اخلاق ، اداب وسنن ، وهنر آن جامعه بیشتر به چشم میخورد.درحالیکه مذهب قتل را نفی میکند واخلاق نیز بر آن صحه نمی گذارد.به طورکلی نیز درتمام شئون جامعه قتل را مذموم ونکوهیده می دانند ولی در این میان قوانینی صادر گردیده اند که علیرغم این مخالفتها ومذمتها جواز انجام قتل را برای فردجانی صادر می نماید.چنانکه ماده 226 قانون مجازات اسلامی بیان می کند .قتل نفس در صورتی موجب قصاص است که مقتول شرعا مستحق کشتن نباشد واگر مستحق قتل باشد ، قاتل باید استحقاق قتل اورا دردادگاه اثبات نماید.
همچنین به موجب ماده 630 قانون مجازات اسلامی ( تعزیرات) هرگاه مردی همسر خود را درحال زنا با مرد اجنبی مشاهده کند وعلم به تمکین زن داشته باشد می تواند در همان حل انان را به قتل برساند ودر صورتی که زن مکره باشد فقط مرد را می تواند به قتل برساند ، حکم ضرب وجرح در این مورد نیز مانند قتل است .دراین ماده قانونی مشاهده می شود، قانونگذار جواز انجام قتل را برای همسر صادر نموده که بر اساس نظربرخی فقها ؛ باتوجه به اینکه خداوند تعالی برای زنا حدی قرارداده است وهرکسی از ان تعدی کند خود نیز مستحق حد خواهد بود، جواز اباحه مطلق در این قانون درخصوص زانی وزانیه به نظر میرسد خلاف شرع مقدس اسلام باشد.زیراگذشته از اینکه شرایط زن ومرد از جهت احصان ویا عدم احصان بررسی نگردیده موضوع اثبات مکره بودن ویا تمکین نمودن زن نیز در ان شرایط خاص ، دشوار وتشخیص ان مشکل می باشد.
* پدرانی که مجازات نمی شوند
دربررسی قتلهای خانوادگی نمیتوان فرزند کشی را نادیده گرفت .
بخارایی در این باره میگوید:در زمینه فرزندکشی قر آن کریم بارها آن رانهی کرده واین جرم را خطایی بزرگ قلمداد کرده است . اما گاه این گونه حوادث نیز رخ می دهد. نا گفته نماند در برخی از قوانین در سایر کشورها، نظیر ماده537قانون مجازات سوریه وماده578قانون مجازات ایتالیا ؛ قتل فرزند دارای حکمی خاص بوده ، به طور مثال درمواردی که مادرانی برای حفظ ابرو اقدام به کشتن فرزند خود مینمایند مجازات کمتری پیش بینی شده است . اما خوشبختانه قانونگذار اسلامی جنایت علیه فرزند را از سوی مادر مشمول احکام کلی جنایات عمدی دانسته وحیات کودکان را از بدو تولد وحتی قبل از آن مورد حمایت قرار داده وجانی را در این خصوص مشمول کیفر شمرده است. البته درمورد پدر ی که که علیه فرزند خود مرتکب جنایت عمدی شده است .مجازات قصاص رامنتفی دانسته وتصریح کرده اند ، مرتکب علاوه بر پرداخت دیه تعزیر میگردد. همچنین روایات مستند ومتعددی نیز در این بای آماده است. این حکم نیز در خصوص جد پدری ، هرچند بالاتر رود نیز جاری است .زیرا اجدادنیز ولی فرزند بوده یا حداقل مساوی با پدر در ولایت بر فرزند هستند. از این رو اجداد پدری دور یا نزدیک نیز مشمول قصاص نخواهند شد.
* فرزندان ناخلف
گرچه هنوز کشتن والدین به ویژه پدران درجامعه ما نا پسند است اما هستند ، فرزندانی که به دلایل مختلف دست خون پدر می آلایند.
بخارائی در این باره اظهار میکند :جرم پدر کشی در برخی کشورها عنوان خاصی یافته ومجازات آن تشدید شده است. در حقوق جزای ایران شخصیت مقتول در نوع جرم موثر نبوده ومجازات این جرم نیز مانند جنایات عمدی دیگر قصاص است ، به علاوه این جنایت دارای اثر حقوقی محرومیت از ارث نیز می باشد. تاشاید اگر قاتل به منظور دستیابی به مال ورسیدن به میراث مرتکب قتل شود ، انگیزه این جرم تقلیل یابد. به موجب ماده880 قانون مدنی " قتل قتل ازموانع ارث است بنابراين كسي كه مورث خودراعمدا بكشدازارث اوممنوع مي شوداعم ازاينكه قتل بالمباشره باشديابالتسبيب ومنفرداباشديابه شركت ديگري " که دراین خصوص نیز استثناهایی وجود دارد . به این ترتیب ، در صورتی که قتل عمدی مورث به حکم قانون باشد یا برای دفاع باشد این موضوع قتل از مصادیق محرومیت ازارث نخواهد بود.
* خانه امن تر از خیابان نیست
براساس ، پژوهش سمیرا کلهر محقق اجتماعی که از اطلاعات 462 قتل استخراج شده ؛ 43 درصد قتلها خانوادگی است و اگر درصدی را هم به عنوان خطا در نظر بگیریم آمار قتل های خانوادگی نزدیک به 38 درصد می شود . همچنین از نظر منطقه قتل 3/59 درصد قتل های غیرخانوادگی در تهران و حومه تهران رخ داده است و 40 درصد آنها در شهرستان هاست . در مورد مشخصات فردی قاتل هم در 8/17 درصد قتل های خانوادگی جنسیت قاتل زن است. اگر قتل هایی را هم که زن به کمک یک مرد مرتکب قتل شده است اضافه کنیم حدود 30 درصد قاتل های خانوادگی را زنان تشکیل می دهند . در مورد جنسیت مقتول هم آمارها نشان می دهد 8/36 درصد مقتولان خانوادگی را زنان تشکیل می دهند . اگر مواردی را هم که قاتل از هر دو جنس قربانی گرفته است به این موارد اضافه کنیم میزان قربانیان زن به 7/47 درصد می رسد. از نظر مکان وقوع قتل، 80 درصد قتل های خانوادگی درون خانه و 20 درصد آنها در مکان دیگری بوده است.همچنین ، زنانی که توسط شوهران شان به قتل رسیده اند بیشترین موارد مقتولان خانوادگی، یعنی 27 درصد کل مقتولان خانوادگی را تشکیل می دهند و شوهرانی که توسط همسر خود به قتل رسیده اند 22 درصد کل مقتولان را تشکیل می دهند.. در مجموع حدود 50 درصد از قتل های خانوادگی مربوط به قتل زن و شوهر است که اگر قتل زن صیغه یی را هم به حساب آوریم در واقع 53 درصد قتل های خانوادگی مربوط به زن و شوهر است. 15 درصد مربوط به فرزندکشی است.
*سخن آخر
شهلا ملتی با تاکید بر کاستیهای متعدد در قبال این اسیب میگوید: کسانی که به نارساییهای حقوقی ومسایل فرهنگی اجتماعی چشم فرو میبندد ، نمی خواهند جامعه از این آسیبها مصون بماند.