چند خط میان زندگی

شجره طيبه خانواده

گرچه با رشد دانش بشري، بسياري از مردم از امکانات بيشتر بهره مند هستند، اما اغلب خانواده ها چندان خود را سعادتمند وموفق نمي دانند. واقعاً چگونه مي توان، خانواده اي سالم وموفق داشت؟

دکتر ايزدي در پاسخ مي گويد: دوام وقوام بنياد خانواده در هرجامعه اي مبتني برفرهنگ، عرف و عقايد آن جامعه است. در ايران نيز که مذهب و باورهاي ديني، تا حد زيادي، زير ساخت هاي فرهنگي و عرف را تحت تأثير قرار داده، براساس همين آموزه ها عوامل تداوم خانواده، ترسيم گرديده است. البته با استناد به اصل دهم قانون اساسي ميتوان گفت؛ دو مولفه مهم «رعايت حقوق» و «اخلاق اسلامي» مبناي اصلي دوام و استواري روابط خانوادگي از عناصر مهم در اين زمينه به شمار مي آيند؛ که مکمل رفع نيازهاي مادي و معنوي افراد و اعضاي خانواده خواهند بود. در اين مساله مي توان به روايتي از امام رضا(ع) اشاره کرد که درمقام راهنمايي شخصي که در امر تزويج دخترش با ايشان مشورت مي کرد، فرمودند: «دخترت را به ازدواج فرد با ايمان در آور؛ زيرا در خلال زندگي، چنانچه محبت و علاقه او به دخترت وجود داشت؛ او را اکرام خواهد کرد و در غير اين صورت نيز به او ظلم نخواهد کرد. »

مظاهري نيز در اين باره اظهار مي دارد: براي داشتن خانواده اي سالم بايد اخلاق وايمان را در اين نهاد تقويت کنيم، البته بخشي از اين مساله را خانواده خود مي تواند با برنامه ريزي و آموزش به اعضا انجام دهد. براي نمونه، يکي از ائمه معصومين(ع) مي فرمايند :«اگر هفته اي بگذرد و يک روايت از ما به دل مؤمني نرسد آن دل مي ميرد». بنابراين خانواده مي تواند يک روز در هفته؛ به بحث درباره مفاهيم و آموزه هاي ديني و اخلاقي بپردازد. همچنين رفتارمتقابل اعضا با يکديگر و توأم با حيا باشد.

نکته ديگر اينکه؛ والدين در کنترل و رفتار با فرزندان مستبدانه عمل نکنند و از سوي ديگر از وانهادن آنها نيز بپرهيزند. بدين ترتيب با تدبير و ايمان، نهال خانواده به شجره طيبه تبديل شده و جامعه را نيز تحت تاثير قرار مي دهد، زيرا اگر خانواده با صفا باشد عطر افشاني آن نيز به جامعه مي رسد.

صميميت و همدلي محور بقا

سالهاست برنامه ريزان و سياستمداران حوزه خانواده بر ايجاد خانواده اي متاثر از الگوي ديني تأکيد دارند.به اعتقاد نرگس ايزدي؛ بي گمان اگر بخواهيم به طور موجز و رسا و در عين حال کامل و به مصداق «خير الکلام قل ودل» بهترين الگوي خانواده ديني را از ديدگاه اسلام معرفي کنيم، آن خانواده پر برکت مولاي متقيان علي(ع) وحضرت زهرا(س) است که ثمره آن فرزنداني چون حسين(ع) و حضرت زينب(س) هستند، اما متأسفانه در جامعه ما اين مساله مورد کم لطفي قرار گرفته و بسياري از جوانان ما از آن شناخت کاربردي و صحيحي ندارند. در حالي که ضروري است اين خانواده مقدس و روابط حاکم بر آن از ابعاد مختلف همانند فرهنگي، عاطفي، اقتصادي و... در سطوح مختلف علمي مورد بررسي قرار گيرد تا از نتايج آن، جامعه بهره مند شود.وي درادامه مي افزايد: در يک خانواده مطلوب ديني هرکس در جايگاه خود قرار دارد، در چنين خانواده اي در عين حال که صميميت وهمدلي محور ارتباط اعضاي آن است، اما هريک در حيطه مشخص خود انجام وظيفه مي کنند. به طور مثال زن در چنين خانواده اي هرچند به لحاظ علمي واعتقادي برتر باشد، جايگاه ويژه پدر را اشغال نخواهد کرد. در خانواده مطلوب از منظر اسلام، خانواده متأثر از افکار فمنيستي نيست و ، حق وحقوق بيشتري را به زن اختصاص نمي دهد، البته اين نگرش مبتني بر کرامت انساني، شامل زن نيز مي شود.

جاي خالي انديشه ها

با توجه به آنچه گفته شد اکنون اين پرسش مطرح مي شود « که چرا تاکنون در ارائه تأسي به الگوي ارائه شده براي خانواده ديني موفق نبوده ايم ؟"

حجة الاسلام مظاهري، پژوهشگر؛ در پاسخ مي گويد :سالهاست همه ما تاکيد داريم خانواده بايد براساس آموزه هاي ديني پايه گذاري شود و الگوي خانواده ما کانون فرخنده زندگي حضرت علي(ع) و حضرت زهرا(س) باشد.

بي گمان اين سخن و نظر صحيح است، ولي ما در اين زمينه فقط به کلي گويي پرداختيم تا حدي که گاه خودمان نيز متوجه نشديم زيرا کليات هميشه پاسخگو نيست. حال آنکه بايد ابعاد وجودي اين بزرگان با جزييات بيان شود. براي نمونه براساس منابع موجود حضرت زهرا(س) نخستين نويسنده در عصر اسلام هستند که کتاب «صحيفة الفاطمه» را نوشته اند. همچنين حضرت امير(ع) اولين نويسنده مرد در اسلام هستند که «کتاب علي» را نوشته اند. در روايت نيز به اين اثر اشاره شده است.از سوي ديگر، بنا بر سيره نبوي(ص) پيامبر آن قدر مهربان بودند که هيچ کس را بي عنايت از لطف خود نمي گذاشتند. چنانکه نقل شده روزي همراه يارانشان از کوه احد عبور مي کردند به دوستانشان گفتند: «اين کوهي است که ما را دوست دارد وما نيز اورا دوست داريم». اين بيانگر آن است که حتي موجود بي جاني نظير يک کوه نيز بي بهره از لطف ايشان نبودند حال ببينيد با اطرافيان چگونه رفتار مي کردند. آيا ما نيز اهل لطف ومهرباني هستيم؟ آيا اطرافيانمان را از محبت سرشار مي کنيم ؟ اين درحالي است که اگر ما نتوانيم مهر و رأفت خودمان را نثار والدين، همسر يا فرزندانمان کنيم آن جاي خالي را کس ديگر به نوع ديگر پر مي کند. به طور قطع زماني که مرد نتواند ظرف جان همسرش را از محبت لبريز کند آن زن اين کمبود را در جاي ديگر جستجو خواهد کرد.

عنصر خلاقيت در آموزه هاي اخلاقي

حجة الاسلام مظاهري در ادامه بر عنصر خلاقيت در آموزش مفاهيم ديني واخلاقي تاکيد کرده و مي افزايد:از جمله مسايلي که باعث دلزدگي مردم از برخي مباحث ديني مي شود، مطالب تکراري است ديگر آنکه خلاقيت لازم را براي ارائه اين مفاهيم غني نداريم. ما اغلب اين رفتارها را در چند روايت داستاني نقل مي کنيم، حال آنکه امروزه نيازمند تحليل و واکاوي بيشتر اين رفتارها هستيم. متأسفانه اين روند تنها به سيره بزرگان محدود نمي شود. براي نمونه، متن تفسير الميزان به عربي است و ترجمه فارسي آن نيز چندان امروزي و صريح نيست که مردم عادي نيز از آن بهره ببرند. تلاشي هم براي ترجمه نوين نشده، اين درحالي است که ما براي مرحوم علامه طباطبايي؛ همايشها و بزرگداشت هاي متعددي مي گيريم. ساير آثار نظير «تحف العقول» و «وسايل الشيعه» نيز ترجمه مناسبي ندارند. حال آنکه بسياري از رمانها و داستان ها به سرعت و مناسب ترجمه شده و در اختيار مخاطب قرار مي گيرد. بنابراين لازم است گروهي کتب روايي و منابع ارزشمند ديني را با ترجمه خوب و به زبان امروزين ترجمه کنند تاهمه مردم از آن بهره ببرند.

آموزش احترام به بزرگترها

با نگاهي به ساختار خانواده امروزي مي توان جاي خالي بسياري را احساس کرد. از عناصري که نبود آن در روابط خانوادگي ملموس است؛ پدر بزرگها ومادر بزرگها هستند

حجة الاسلام مظاهري با ابراز ناخرسندي از اين مسأله اظهار مي دارد: به باور من بنا بر يک مرز بندي قراردادي، علاوه براعضاي معمول خانواده، پدر بزرگ ومادر بزرگ نيز در اين مجموعه قرار مي گيرند. اين همان ساختار خانواده بود که از گذشته ها وجود داشت، اما در حال حاضر نقش پدر بزرگ و مادر بزرگ کمرنگ شده است. اين در حالي است که وجود اين اعضا مايه مبارکي خانواده است. بنابراين، چنانچه نسبت به اين افراد لطف ومهرباني نشان داده شود، علاوه بر احساس نشاط در پدر بزرگها ومادربزرگها، فرزندان جوان نيز ياد مي گيرند چگونه به والدين خود محبت کنند. بنابر سيره بزرگان دين، والدين از جايگاه ارزشمندي بهره مند هستند. چنانکه حضرت رسول اکرم(ص) مي فرمايند: «نيکي بر پدر و مادر واجب است، گرچه مشرک باشند». بايد تامل کرد؛ قرآن کريم به نکوهش مشرکان مي پردازد، بنابراين تأکيد به مهرباني به والدين با اين بيان، نشانگر توجه وافر به والدين است.

کلام آخر

يک روز ويک مناسبت ديگر سپري شده و مراسم وبرنامه هاي متنوعي در زمينه آن برگزار مي شود. اما اي کاش با تأمل به بحرانهايي که خانواده را تهديد مي کند مي کوشيديم با سرمايه گذاري هاي زيربنايي، بنياد خانواده را از ثمرات غناي معنوي «الگوي خانواده ديني» بهره مند سازيم.