چند خط میان زندگی

مشکلات زنان سرپرست خانوار

 بحراني که ناديده مي گيريم

بحث زنان سرپرست خانوار از مقوله هاي پرفراز و نشيب اين سالها بوده و بارها و بارها از سوي نهادها و مؤسسه هاي گوناگون بر



رفع آن تأکيد شده است. اما هنوز همانند معمايي پيچيده و حل ناشدني باقي مانده است. اين در حالي است که با مقايسه داده هاي حاصل از سرشماري سال 1375 با 1385 سالانه 60 هزار زن در کشور به جمع اين گروه افزوده مي شود به ويژه آنکه در سالهاي اخير رشد طلاق بر اين معضل بيش از پيش دامن مي زند. اما بايد ديد اين زنان با چه مشکلاتي روبه رو هستند؟

* از خود تا ديگران
نسرين، يکي از زنان سرپرست خانوار است. هشت سال پيش همسرش مفقود شد و او با چهار فرزند به جا مانده است.
نسرين به گزارشگر ما مي گويد: وقتي شوهرم رفت، آخرين فرزندم سه ساله بود و بزرگترين آنها چهارده ساله. من هم که زن تنهايي بودم با يک خانه اجاره اي و چهار ميليون قرض که شوهرم گذاشته بود، نمي دانستم دستم را پيش چه شخصي دراز کنم؟ ماههاي اول خيلي سخت بود. اما به تدريج فهميدم چاره اي جز صبر و تلاش ندارم.
او ادامه مي دهد: وقتي ما مي گوييم يا مي شنويم فلان زن، براي بچه هايش هم مادر بوده و هم پدر، به ظاهر ساده و بي معنا مي آيد. اما وقتي در آن شرايط قرار بگيري بايد استخوان خرد کني. من هم تا زمان بودن همسرم اصلاً سختي اين وضعيت را درک نمي کردم. اما در غياب او گاهي وقتها به حد جنون مي رسيدم. يک شب دختر کوچکم که سه ساله بود دچار تب و لرز شديد شد و مدام تهوع داشت. من هم نه بيمه بودم و نه پولي داشتم. نيمه هاي شب با پسر بزرگم که 14 ساله بود با پاي پياده به راه افتاديم تا به درمانگاه و نزد پزشک برويم. خيابان خلوت بود. چند کوچه و خيابان را که رفتيم خودم دچار هراس شدم. با خودم گفتم: امشب يا بچه ام مي ميرد يا مي ماند. من دست خالي کجا بروم؟!
* دکتر مصطفي اقليما، رئيس انجمن علمي مددکاری  اجتماعي کشور، با تأکيد بر مشکلات متعدد اين گونه زنان اظهار مي کند: ضعف اقتصادي، فقدان حمايتهاي اجتماعي، نداشتن دانش و مهارت کافي، ناامني شغلي، مشکلات روحي و عاطفي و... از چالشهايي است که اين زنان را گرفتار کرده است. از همين رو، زن سرپرست خانوار ضمن دغدغه تأمين معيشت خود و خانواده اش بايد نگران نگاه و باور ديگران نسبت به خود و خانواده اش هم باشد تا از قضاوتهاي نادرست آنان مصون و محفوظ بماند. اين در حالي است که از نظر اقتصادي و اجتماعي نيز هيچ پشتوانه و حمايتي براي او وجود ندارد.
* برزگر، کارشناس ارشد علوم اجتماعي نيز مي گويد: با نگاهي به مصوبات مجلس طي چند دهه اخير، مي توان دريافت اغلب بحث زنان سرپرست خانوار و کودکان در تمام دوره هاي قانونگذاري به اشکال مختلف مطرح شده است، اما نتيجه آن چه بوده است؟ هنوز هم زنان سرپرست خانوار در انتظار بيمه، مستمري، مسکن 99 ساله، سهام عدالت و مسايلي از اين دست هستند. هنوز هم رسانه ها از اين قشر به عنوان فقيرترين فقرا ياد مي کنند.
وي همچنين اضافه مي کند: در حالي که جمعيتي از مردان دانش آموخته و جوان کشور ما کار مناسب و ثابتي ندارند، چطور مي توان از يک زن بي سواد و فاقد مهارت اشتغال که معمولاً نيز سني از وي گذشته، توان کار و کسب درآمد داشت. به همين دليل معتقدم، قبل از آنکه زن در چنين شرايطي قرار بگيرد بايد به اين وضعيت توجه کرد و فرصت و امکان استقلال اقتصادي و اجتماعي را براي او فراهم ساخت. مهمترين بستر براي نيل به اين هدف، مراکز فني و حرفه اي هستند. اينگونه مراکز مي توانند در دوره هاي کوتاه مدت به دختران، مهارتهاي گوناگوني را آموزش بدهند. مهارتهايي که هنوز جامعه به آن نياز دارد و اشباع نشده است.
برزگر بر نقش حمايتي دولت و نهادهاي مربوط تأکيد کرده و مي افزايد: حمايت از اين زنان، به معناي دادن وام و مستمري نيست. بايد به اين زنان حس اعتماد به نفس و ارزشمندي نيز القا شود تا از فعاليتهاي عادي نيز شرمنده نشود. چرا بايد يک زن سرپرست خانوار از اينکه حاصل هنر خود يعني شيريني پزي را به عنوان وسيله معاش قرار مي دهد سرافکنده باشد؟ چرا بايد جامعه تصور کند او فرد ضعيف و ناتواني است و مي تواند نسبت به او واکنشهاي نادرست داشته باشد؟

* کسري بودجه، مشکلي علاوه بر مشکلات ديگر
در کنار مشکلات اين زنان، معمولاً اخبار خوشايندي نيز درباره آنان از رسانه ها اعلام مي شود. براي نمونه چندي پيش بيان شده بود که تمام زنان سرپرست خانوار ظرف دو ماه آينده سهام عدالت دريافت مي کنند. چند ماه پيش نيز لاله افتخاري، يکي از بانوان نماينده مجلس شوراي اسلامي در گفتگو با يکي از نشريات زنان اعلام داشته بود ما سعي کرديم بودجه زنان سرپرست خانوار يا خود سرپرست را سه تا چهار برابر کنيم.
اين در حالي است که در روزهاي پايان سال گذشته مدير کل زنان سرپرست خانوار سازمان بهزيستي کشور بيان کرد: در سال جاري 176 هزار خانواده با حدود 600 هزار نفر را زير پوشش داشته ايم که با کمبود بودجه براي کمک به آنها مواجه شديم. فريد براتي بودجه اين سال را در اين بخش 107 ميليارد تومان ذکر کرد.
همچنين متوليان کميته امداد نيز به کسر بودجه اشاره کرده اند. چنانکه مدير کل ايتام و زنان سرپرست خانوار و سالمندان اين نهاد، در پاسخ به افزايش نيافتن 40 درصدي مستمري افراد تحت پوشش کميته امداد اظهار داشت: در بودجه اختصاص يافته کميته امداد 49 درصد کسر بودجه داشته ايم و وقتي به ما بودجه لازم داده نمي شود، امکان افزايش 40 درصدي وجود ندارد.

* سخن آخر
به هر روي با توجه به کاهش بودجه در سال 1388 به طور حتم اين مشکلات کاسته نخواهد شد. پس بايد طرحي ديگر درانداخت و برنامه اي مؤثرتر داشت.