*«پزشک زن پس از سي سال زندگي مشترک، 100 هزار سکه طلاي مهريه خود را به اجرا گذاشت تا از همسرش طلاق بگيرد.»
(آفتاب- 18 آبان 1387 )
*«مردي در سومين ازدواجش 14 هزار سکه طلا مهريه با شرطي عجيب براي همسرش تعيين کرد.»
(ايران- 10 اسفند- 1387 )
ديگر خواندن و گفتن از اين گونه مهريه هاي نجومي شگفت انگيز نيست، اما جاي تأمل دارد، زيرا حال بيشتر بازي با اعداد شده است که از سرتفنن و تفريح هر روز به صفرهاي سنگين آن افزوده مي شود.به راستي علت اين مقوله چيست؟
حميده عادليان، مدرس دانشگاه در اين باره مي گويد: به نظر من از عوامل عمده اين امر، نگاه تجملي و مصرف زده به زندگي حتي پيوند هاي زناشويي است.
اين در حالي است که اساس فرهنگي و اخلاقي جامعه اين تفکر را تأييد نمي کند. اما متأسفانه طي سالهاي اخير، نگرش مادي و تجملي بر جامعه ما غالب شده است.
از همين رو، شاهديم هر روز چشم و هم چشمي، تفاخر، مصرف زدگي و بحرانهاي گوناگون در جامعه بيشتر و بيشتر خودنمايي مي کند.
اين کارشناس ارشد مددکاري اجتماعي همچنين اظهار مي دارد: از دلايلي که بر گسترش تجمل گرايي دامن مي زند، بيگانگي و گم گشتگي مردم است. آنها ديگر همانند گذشته و بر اساس ارزشهاي دير پا به زندگي و مسائل آن نمي نگرند، بلکه طبق باورها و اعتقادات سطحي و رو بنايي چارچوب زندگي خود را تعيين مي کنند. براي نمونه، در حال حاضر برخي از جوانان ازدواج مي کنند تا با مساعدت طرف مقابل و خانواده اش به رفاه مالي برسند، حال آنکه مطابق آموزه هاي ديني و ارزشهاي فرهنگي و اخلاقي جامعه ما، افراد ازدواج مي کنند تا در کنار هم به تکامل و آرامش برسند.
قوانين بازدارنده يا تشديد کننده
بر اساس يافته هاي پژوهشهاي اخير که از سوي معاون پژوهش مرکز مطالعات جمعيتي آسيا و اقيانوسيه عنوان شد، ميانگين مهريه زنان در ايران بين 260 تا 350 سکه طلاست.
دکتر شهلا کاظمي پور با اشاره به يافته هاي اين پژوهشها معتقد است: روند تورمي مهريه در چند سال اخير چند برابر گذشته شده، به طوري که ميزان ميانگين مهريه در 20 سال قبل 150 سکه طلا بود، اما درپنج سال اخير اين ميزان به 450 سکه طلا افزايش يافته است. به گونه اي که ميزان مهريه زنان طي 30 سال از 150 سکه به 300 سکه افزايش يافته، اما تنها در پنج سال اخير ميانگين مهريه زنان از 300 سکه به 400 سکه طلا رسيده است.
عادليان نيز با اشاره به نتايج اين تحقيقات مي گويد: از آنجا که به طور دقيق از شيوه انجام اين پژوهش و ميزان صحت يا خطاي آن اطلاعي در اختيارنداريم فقط به عنوان يک فرضيه درباره اش بحث مي کنيم. بدين ترتيب با توجه به اينکه اين بررسيها تقريبا همزمان با طرح و اجراي قوانين مختلف درباره مهريه صورت گرفته است، مي توان اين قوانين را در افزايش مهريه مؤثر دانست. براي مثال طي سالهاي اخير به صورتهاي مختلف مقوله مهريه مورد توجه قرار گرفته است. يک روز، قانونگذاران درباره موضوع پرداخت مهريه و حتي تقسيط آن تأکيد مي کنند. روز ديگر، در مورد ماليات مربوط به مهريه اشاره دارند. زماني، آن را عندالاستطاعه به شمار مي آورند. به هر حال خانواده نيز از اين افت و خيزها به دور نيست.
وي ادامه مي دهد: از نگاه ديگر افزايش مهريه ها دستاورد نبود احساس امنيت زن در خانواده است، بنابراين اگرزن احساس کند در صورت ناکامي در زندگي، حمايتهاي مادي از او وجود دارد ديگر به «مهريه» به عنوان قوه قهريه و حربه انتقام گرفتن از مرد نگاه نمي کند. جا دارد اشاره کنم چندين سال پيش در کتابي خواندم که ميزان طلاق در ميان زنان روسي بسيار کم است با بررسي که انجام شده معلوم گرديد، دلايل عمده اين مقوله، تأمين اقتصادي آنان است.
هر که بامش بيش برفش بيشتر
ديگر نتايج به دست آمده از پژوهش درباره مهريه زنان، حکايت از آن داشت که افزايش مهريه با ميزان تحصيلات زنان ارتباط دارد. چنانکه هر قدر سواد و تحصيلات زنان افزايش مي يابد بر ميزان مهريه نيز اضافه مي شود. اين گونه، ميزان مهريه زنان با تحصيلات ابتدايي 52 سکه طلا، راهنمايي 208 سکه و زنان داراي مدرک ليسانس و بالاتر 400 تا 500 سکه طلاست.
حميده عادليان، مشاور خانواده در همين زمينه اظهار مي دارد: به هرحال، شرايط فرهنگي و اقتصادي جامعه بر بانوان تحصيلکرده نيز تأثير گذار است، اما دلايل ديگري نيز وجود دارد که نمي توان ناديده گرفت. براي مثال، زنان هنوز جايگاه مشخص و مطلوب خود را در خانواده و جامعه به دست نياورده اند از همين رو تصور مي کنند با افزايش مطالبات اقتصادي خود نظير مهريه هاي بالا مي توانند به اين جايگاه برسند.
نکته بعد اينکه، وقتي يک دختر تحصيلکرده مي بيند مهريه خويشاوندش که تحصيلات دانشگاهي هم ندارد 500 يا 400 سکه است، بي گمان او نيز مهريه اش را افزايش مي دهد تا شأن و جايگاه خود را حفظ کند. البته بايد توجه داشت،حفظ شأن با مهريه بالا نيز داراي سقف و نهايتي است، بنابراين داشتن مهريه هاي چندين هزار سکه اي ديگر نمي تواند نشانگر حفظ جايگاه يا آرامش زن باشد، بلکه بايد آن را به عنون چشم و هم چشمي يا تجملگرايي او در نظر گرفت.
بازگشت به ارزشهاي ماندگار
با توجه به آنچه گفته شد، اين پرسش مطرح مي شود که براي ساماندهي ميزان مهريه بايد چه کرد؟
عادليان در پاسخ مي گويد: براي اصلاح اين وضعيت بايد متناسب با ساختار فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي با سه ديدگاه خرد، ميانه و کلان به بررسي مقوله مهريه بپردازيم. در نگاه خرد، بايد به بحث خود ارزشمندي، آموزش مهارتهاي زندگي و افزايش اعتماد به نفس توجه کرد. چنانکه براي نمونه زن به اين باور برسد که مهريه نمي تواند به او جايگاه و تشخص ببخشد، بلکه اوست که تعيين کننده جايگاه خود است.
در مقابل مرد نيز بپذيرد که زن ضمن آنکه وظايف و مسؤوليتهايي در خانه دارد، از حقوقي متقابلي نيز برخوردار است.
وي ادامه مي دهد: با نگرش ميانه نيز، هدف بايد خانواده باشد. يعني خانواده هاي طرفين بر مباحث زيربنايي و ارزشي تأکيد بيشتري داشته باشند تا مسائل سطحي و غيرواقعي.
براي مثال، در سالهاي نخستين پيروزي انقلاب اسلامي بسياري از خانواده ها متأثر از شرايط اجتماعي و اعتقادي آن دوران با وجود تمکن مالي، بر برگزاري ساده مراسم ازدواج تأکيد داشتند. اما امروز شاهديم برخي از آنها ديگر براي برگزاري مراسم ازدواج فرزندشان چنين ديدگاهي ندارند و حتي اگر جوان به اين تجملات و مصرف زدگي علاقه مند نباشد او را بازخواست و تحقير مي کنند.
در نگاه کلان جامعه که به مسؤولان و سياستگذاران و برنامه ريزان مربوط مي شود نيز بايد تغييرات و اصلاحاتي ايجاد شود که از مهمترين راه هاي اين دگرگوني ها، اصلاح و اجراي قوانين مناسب و مطابق شرايط روز است. قوانيني که ضمن انعطاف پذيري، باعث تعيين ارزش واقعي زنان و خانواده و تأمين آرامش آنان شود. به گونه اي که زن اين دغدغه را نداشته باشد که براي حفظ خانواده و مقابله با برخي رفتارهاي ناخوشايند همسر از اهرم مهريه استفاده کند.
عادليان تأکيد مي کند: تعيين چند هزار سکه براي مهريه و مطالبه آن و سايرمسائلي در اين زمينه حکايت از آن دارد که سيستم فعلي دچار مشکل شده و بايد آن را به تعادل مناسب رساند و از راه هاي اين دگرگوني، تغيير نگرش حاکم و فرهنگ سازي مطلوب است که علاوه بر دستگاه هاي قانونگذاري و اجرايي، رسانه ها نيز در آن مؤثر هستند. اين در حالي است که رسانه هاي ما بخصوص رسانه هاي تصويري متأسفانه کارکرد مؤثر و مفيدي نداشتند،زيرا با ارائه تصاوير باشکوه و مجلل فرهنگ مصرف زدگي را ترويج مي کنند و نگرش و باورهاي افراد را در حد سطح تنزل مي دهند، حال آنکه در آموزه هاي ديني، ساده زيستي يک ارزش به شمار مي آيد. ناگفته نماند، گاه آنچنان جلوه گري و تجمل بر فرهنگ ما سايه مي افکند که شيوه هاي ساده زيستي در سايرجوامع بيشتر از کشور ما خودنمايي مي کند و اين قابل تأمل است.
دوهزار نفر زنداني مهريه
«ميشل» دانشجوي رشته فلسفه دانشگاه برلين است و با «ريتا» دانشجوي زيست شناسي همين دانشگاه ازدواج کرده است. درمراسم ازدواج آنان، 11 نفر شامل چهار پدر و مادر، شش خواهر و برادر و يک عمو شرکت داشتند که بعد از اجراي مراسم عقد در شهرداري و کليسا براي برگزاري جشن مختصر خود به رستوراني با غذاي چيني رفتند. هزينه اين جشن 300 يورو شد که پدر نسبتاً پولدار «ميشل» تنها حاضر به تأمين 150 يورو آن شد. 50 يورو را نيز عموي «ريتا» قبول کرد و بقيه را زوج جوان پرداختند...
مسلمانان ساير کشورها نيز بر ازدواجهاي ساده تأکيد دارند. چنانکه مهريه زنها حتي يک حلقه ازدواج مي باشد.
اين در حالي است که سيد اسدا... جولايي، رئيس ستاد ديه کشور با اشاره به آمار دو هزار نفري زندانيان مهريه تأکيد دارد خانواده ها و جوانان در هنگام قبول مهريه هاي سنگين به عواقب آن نيز توجه کنند.وي مي افزايد: دامادي در تهران 124 هزار سکه مهريه را پذيرفت، اما درهفته نخست ازدواج با به اجرا گذاشتن مهريه متواري شد.
جولايي همچنين اظهار مي دارد: فقط در استان گيلان 90 زنداني مهريه حدود 4 هزار سکه بدهکارند.
ناگفته نماند، اين ستاد تا سقف ده ميليون تومان به زندانيان مهريه کمک مي کند.
پايان سخن
اين روزها، بازار ازدواج و تشکيل خانواده پررونق است. اميد مي رود با واقع بيني و ژرف انديشي کانون خانواده مان را پايدار و مستحکم پايه ريزي کنيم.