بررسي يکي از شيوه هاي درمان ناباروري
تلاشي زنانه براي مادر شدن
براساس آمار سازمان بهداشت جهاني، ميزان ناباروري در دنيا حدود 10 تا 15 درصد است. حال آنکه، اين ميزان در کشور ما به بيش از
20 درصد مي رسد. ناگفته نماند، جدود 40 درصد ناباروريها ناشي از عامل زنانه بوده و نزديک به 50 درصد آن نيز به دليل مشکلات در تخمدانهاست.
به همين دليل، يکي از راههاي درمان ناباروري، اهداي تخمک مي باشد.
* مشکلات گيرنده ها
بهره مندي از شيوه اهداي تخمک در سال 1983 جنجالهايي را در محافل عمومي و علمي به پا کرد، از آن روز تا کنون، از شيوه هاي قابل تأمل در درمان ناباروري زنان همين شيوه است، اما چه کساني نيازمند دريافت تخمک هستند؟
فيروزه شفيعي، کارشناس ارشد پرستاري که در يکي از مراکز درمان ناباروري فعاليت مي کند، مي گويد: بانوان متعددي از اين روش مي توانند بهره مند شوند که مي توان به اين افراد اشاره کرد. نخست بانواني که سيکل ماهانه ندارند و قادر به آزادکردن تخمک نيستند. گروهي که به دليل بيماريهاي خاص يا شيمي درماني در کارکرد تخمدانها دچار مشکل مي باشند. زناني که بالاي 45 سال سن دارند اما تمايل به فرزند آوري دارند. همچنين، افرادي که دچار يائسگي زودرس مي باشند و البته موارد ديگري که به اختلال در کارکرد تخمدانها و تخمکها مربوط مي شود.
* شرايط اهدا کنندگان
زن در آستانه پنجاه سالگي بود و اصرار داشت که صاحب فرزند مي شود. پزشک زنان نيز سن او را براي ناباروري مناسب نمي ديد اما زن همچنان پافشاري مي کرد.
- خانم دکتر ! من چهار ساله که ازدواج مجدد کردم. اگر بچه دار نشوم بعد از مرگ شوهرم، بچه هايش از خانه بيرونم مي کنند. ناچارم ...
افراد به انگيزه هاي مختلف به دريافت تخمک مي انديشند اما چه کساني مي توانند مناسب جهت اهداي تخمک باشند؟
دکتر رويا پور قربان، جراح و متخصص بيماريهاي زنان، زايمان و نازايي در پاسخ اظهار مي کند: از آنجا که درمان با تخمک اهدايي در اکثر مراکز درمان ناباروري امکان پذير است. از مسايل مهم در اين زمينه، چگونگي انتخاب فرد اهدا کننده تخمک مي باشد. تعدادي از بيماران ممکن است بخواهند فرد اهدا کننده يکي از بستگان و دوستان آنها باشد. برخي نيز براي دستيابي به فرد دهنده از خدمات مؤسسات مربوط که فرد اهداکننده ناشناس مي باشد، استفاده مي کنند.اگر چه برخي مراکز درماني نيز از ارايه اين خدمات سرباز مي زنند اما بيشتر مراکز درماني مسؤوليت غربالگري فرد دهنده از نظر سازگاري طبي، توليد مثل و روان شناختي پذيرفته مي شود.
شفيعي نيز خاطرنشان مي کند: افراد اهدا کننده معمولاً بهتر است، بيوه باشند چون قرار است به عنوان همسر موقت زوج دريافت کننده باشد البته اين افراد به طور غيابي به عقد هم در مي آيند و شايد هيچ گاه همديگر را نبينند.
همچنين دهنده تخمک بايد تولد يک فرزند سالم را تجربه کرده باشد. سيکل ماهانه وي نيز منظم باشد. از نظر سني هم بهترين حالت آن است که سن او زير 30 سال باشد.
* غربالگري جسمي و رواني
دکتر پور قربان، با اشاره به اهميت سلامت، روند اهداي تخمک نيز تأکيد مي کند: همانند اهدا کنندگان ساير اعضا، دهندگان تخمک نيز بايد به دقت بررسي و غربالگري شوند. همچنين آنان بايد اطلاعات آموزشي کافي و گاه مفصلي را دريافت کنند به طوري که به مفاد قراردادنامه و رضايت نامه را آگاهانه تأييد کنند.وي در ادامه مي گويد: دهندگان تخمک علاوه بر غربالگري طبي بايد قبل از شرکت در برنامه اهداء تحت بررسي جامع رواني- اجتماعي قرار گيرند. زيرا با وجود غربالگري و آماده سازي گسترده تعدادي از دهندگان تخمک در مرحله آخر منصرف مي شوند. از همين رو، توصيه مي شود در جريان انجام هر گونه اهداي تخمک، مشاوره قانوني انجام شود تا در روند اين برنامه، موضوعهاي متعددي در زمينه قانوني رخ ندهد.
* شيوه هاي اهدا
با توجه به آنچه گفته شد، اين پرسش مطرح مي شود که روش اهداي تخمک چگونه انجام مي شود؟
دکتر پورقربان مي گويد: در اين شيوه ابتدا بايد با تجويز دارو، هماهنگي بين سيکل قاعدگي؛ دهنده و گيرنده ايجاد شود. سپس با تزريق داروهاي تحريک کننده تخمک گذاري، تخمدان فرد دهنده را تحريک و در موعد مناسب پس از بلوغ تخمکها در اتاق عمل و با هدايت سونوگرافي و به روش علمي، با سوزنهاي مخصوص تخمکها از تخمدان دهنده گرفته شده و در اختيار جنين شناس قرار مي گيرد تا با نمونه اسپرم شوهر بيمار ترکيب و جنين ايجاد شود. ناگفته نماند گاه به شيوه لاپاراسکوپي از تخمدان مي توان تخمک را گرفت. به هر حال پس از تشکيل جنين، طبق نظر پزشک، يک تا دو عدد جنين در روز سوم تا پنجم به رحم فرد گيرنده منتقل مي شود و چنانچه تعداد جنينهاي تشکيل يافته بيشترباشد، مي توان از جنين شناس خواست، تا آنها را منجمد و نگهداري کند.
شفيقي در اين باره اظهار مي کند: در پايان به مدت 10 سال اين جنين ها نگه داري و فقط به فرد گيرنده منتقل مي شود تا در بارداري بعدي نيز استفاده شود. ناگفته نماند، گاه براي افزايش ضريب موفقيت، بين يک تا پنج جنين به گيرنده منتقل مي شود، از همين رو، امکان چندقلوزايي نيز زياد مي شود.
وي در ادامه مي افزايد: براي اهداي تخمک، بيش از سه بار در سال يعني با فاصله سه ماه يک بار توصيه نمي شود.
اما خانمي را مي شناسيم که يازده بار اهداي تخمک داشته و حتي افرادي همزمان داوطلب اهداي تخمک و رحم اجاره اي بوده اند.
* ابزاري براي پژوهش
باور کردن آن دشوار است. اما چند سالي است در بسياري از کشورها از جمله اسپانيا، بلژيک، يونان و آمريکا تخمک نيز در زمره کالاهاي بازار سياه درآمد است. براي نمونه، در آمريکا مادران ميانسالي که مايل به فرزندداري هستند ولي خود قادر به توليد تخمک نمي باشند، حاضرند به زنان اهدا کننده بيش از پنج تا ده هزار دلار بدهند. حتي برخي پيش از ده هزار دلار را پيشنهاد مي کنند. جالب اينجاست که در سال 2004 ميلادي بيش از ده هزار تخمک در اين کشور اهدا شده است.
شايان ذکر است، طي سالهاي اخير، علاوه بر درمان ناباروري، براي انجام تحقيقات علمي و پزشکي از تخمکها استفاده مي شود. چنانکه پژوهشگران مدعي هستند. با بهره گيري از مازاد تخمکها مي توان راههايي را براي درمان، بيماريهاي قلبي، ديابت، آلزايمر و ... يافت.
آيا در کشور ما نيز از تخمکها اينگونه استفاده مي شود؟
شفيقي در پاسخ مي گويد: از آنجا که در اين شيوه، در مرحله اول جنين، با معدوم کردن جنين شده از سلولهاي بنيادي آن استفاده مي کنند و اين شيوه غيراخلاقي به حساب مي آيد اين گونه روشها در کشور ما مرسوم نيست.
* اهداي تخمک و قانون
دکتر پور قربان به ابعاد قانوني و شرعي اهداي تخمک اشاره کرده و مي گويد: در حال حاضر در کشور ما اغلب شيوه هاي رايج درمان ناباروري انجام مي شود. چنانکه ممانعتي از نظر شرعي و قانوني در مورد اهداي تخمک وجود ندارد.
* يک روي ديگر سکه
دخترک 22 ساله بود و قصد داشت ادامه تحصيل دهد. اما نگران بود مبادا او نيز مانند مادر دچار سرطان بشود و تخمدانهايش را بردارند. پس تصميم گرفت پيش از ازدواج با شيوه لاپاراسکوپي چند تخمک از خودش را براي سالهاي بعد ذخيره کند.
يک کارشناس ارشد پرستاري به ديگر کارکرد نگه داري تخمک اشاره کرده و مي افزايد: از آنجا که در جامعه جهاني سن ازدواج افزايش يافته و البته بهترين سن براي بارداري زير 30 سال است. بانوان ترجيح مي دهند در سالهاي 20 تا 30 سالگي با فريز کردن تخمک خويش، آن را براي سالهاي بعد مورد استفاده قرار دهند. البته در کشور ما به دليل هزينه و برخي مسايل ديگر، اين گونه شرايط بسيار نادر است.
* تلاش براي بقاي زندگي مشترک
مرد متأهل بود و سعي مي کرد دردي را که در چهره اش فرياد مي کشيد، پنهان کند.
- همسرم دچار مشکل است. چند ساله درگير درمان او هستيم، خسته شدم. ديگر بچه نمي خواهم. براي اين درمان خانه و خودروام را فروختم، خانه مادرم زندگي مي کنيم.
همين چند ماه پيش يک ميليون و ششصدهزار تومان براي عمل FVI دادم...
اين تصويري است که در زندگي بيش از دو ميليون زوج نابارور مي بينيم. داستان نه چندان خوشايندي که نمي توان ناديده گرفت.
در نشست مطبوعاتي که چندي پيش درباره بيمه و ناباروري برگزار شد. دکتر آخوندي، رئيس پژوهشگاه ناباروري ابن سينا اظهار داشت: چندي پيش امکاناتي از جمله سوبسيد داروها براي زوجهاي نابارور در کشور وجود داشت، گرانترين داروي اين زوجها حدود پنج هزار تومان فروخته مي شد، ولي در حال حاضر اين داروها حدود چهار برابر افزايش قيمت يافته است.
وي همچنين معتقد است: درگذشته دولت دومين هزينه را بعد از جراحي هاي قلب براي درمان در خارج از کشور، در مورد درمان ناباروري پرداخت مي کرد اما در حال حاضر هيچ امکان حمايتي به طور خاص از درمان ناباروري صورت نمي گيرد.
اسحاقي که چندين سال است در مراکز ناباروري فعاليت دارد، نيز مي گويد: واقعاً جاي تعجب است که براي مسؤولان و متوليان درمان کشور، مقوله درمان ناباروري در حد جراحي بيني است. در حالي که هر روزه در مراکز درمان ناباروري دهها زوج جوان نااميد از درمان و هزينه آن، ناچار به فروپاشي کانون خانواده مي شوند.
وي اظهار مي کند: زماني ناباروري معضلي افزونتر به حساب مي آيد که زن عامل آن باشد. چون تجربه نشان داده اغلب مردها از حق خود براي پدر شدن، چشم پوشي نمي کنند. اين در حالي است که زنان ناچارند فشارهاي رواني بيشتري را از سوي اطرافيان تحمل کنند. همچنين، اين گروه، اغلب به دليل ناتواني اقتصادي نمي توانند هزينه هاي درمان خود را تأمين کنند. از همين رو، آسانترين گزينه از سوي خانواده انتخاب مي شود که همان طلاق زن مبتلا به ناباروري است.
اسحاقي در ادامه پيشنهاد مي کند: از آنجا که آسيبهاي نا باروري و پيامدهاي نظير طلاق اين افراد، بر تمام جامعه مي تواند اثر ناخوشايند بگذارد و مسايل روحي و رواني بسياري را براي اين زوجها فراهم کند، توصيه مي کنم مراکز خيريه با اين افراد همکاري کنند و گره گشاي مشکلات آنان باشند.
همچنين، از اين نهادهاي حمايتي تقاضا مي کنيم، زناني را که شرايط مساعدت در درمان ناباروري دارند به مراکز مربوطه معرفي کنند.
وي تأکيد مي کند: اما مهمترين عاملي که مي تواند در درمان ناباروري مؤثر باشد. افزايش خدمات و تسهيلات بيمه در درمان ناباروري است.
بنابراين، از مسؤولان تقاضا دارم، بي توجه از کنار مشکل بيش از دو ميليون زوج اين کشور نگذرند.