داروهای گیاهی از تولید تا مصرف
راهی که همیشه هموار نیست
براساس گزارش سازمان بهداشت جهاني، 80 درصد مردم دنيا يعني حدود 4 ميليارد نفر از آدمهاي كره خاكي از گياهان دارويي
استفاده مي كنند كه اين نشان از گرايش روز افزون مردمان جهان به بهره مندي از طب گياهي دارد.
اما در كشور ما به رغم سابقه استفاده از اين شيوه درماني، هنوز هم توليد داروهايي با پايه شيميايي، غالب است. واقعاً علت اين مسأله چيست؟
چرا پزشکان راغب نیستند؟
دكتر ديزجي، داروساز در اين باره مي گويد: اين مقوله چند بعدي است و بايد از زواياي مختلف به آن توجه شود. يكي از علل آن به پزشكان ارتباط دارد، براي نمونه برخي از آنان اطلاعاتي درباره توليد داروهاي گياهي تأييد شده ندارند. عده اي نيز اعتمادي به اين فرآورده ها ندارند. بنابراين براي درمان، داروهاي شيميايي را ترجيح مي دهند. بخشي از عدم رغبت به محصولات گياهي به نحوه توليد آنان مربوط مي شود. چنانكه مشاهده مي شود يك فرآورده گياهي در كارخانه هاي توليد دارو با كيفيتهاي متفاوت توليد و عرضه مي شود. به طوری که شاید برخی از آنان فاقد خاصیت لازم به حساب می آید .از همین رو پزشکان علاقه مند به تجویز چنین داروهایی نیستند .
دكتر حسين پور، كارشناس مسؤول كنترل بيماري هاي عفوني، توليد كنندگان دارو را مؤثر در بي اعتمادي پزشكان دانسته و اظهار مي كند: به اعتقاد من، آنچه باعث انتخاب دارويي براي درمان بيماران مي شود، كيفيت و نتيجه بخش بودن است و به صرف اينكه دارويي پايه گياهي دارد و به طور حتم نيز مفيد است معتقد نيستم. چنانکه میبینیم متادون پایه شیمیایی دارد اما کم ضرر تر از مواد مخدر است از همین رو در ترک اعتیاد مصرف میشود .
وي ادامه مي دهد: به نظر من علت بي علاقگي به مصرف علمي داروهاي گياهي در كشور ما ضعف در پژوهش است. ما با استناد بر تجربه درمان با داروهاي گياهي قصد ترويج آن را داريم، حال آنكه بايد سعي شود، روند مصرف فرآورده هاي گياهي، براساس پژوهش و بررسي از تجربه به علم تبديل شود. به این ترتیب ابتدا ماده ترکیبی داروی مورد نظر بررسی شود .سپس عوارض آن بر روی حیوانات مورد تحقیق قرار گیرد .در ادامه بر روی داوطلبان آزمایش شود.مرحله دیگر نیز اثبات وتایید آن در کتب علمی ومعتبر است .بنابراین هر محصول دارویی حداقل باید این چهار مرحله پژوهش را طی کند تا بتوان به عنوان یک داروی موثر پذیرفته شود .
دكتر حسين پور بر توليد داروهاي گياهي در جهان اشاره كرده و مي افزايد: نمي توان بهره مندي ساير ملل از داروهاي گياهي را رد كرد، اما آنها در توليدات اين فرآورده ها به مقوله تأييد سازمانهاي بين المللي، درجه بندي محصولات و... دارد كه حاکی از معتبربودن محصولات است .
دكتر ناصر وحدتي، دانشيار دانشكده داروسازي درباره نقش پزشكان در تقويت جايگاه داروهاي گياهي مي گويد: يكي از راههاي ورود داروهاي گياهي به چرخه درمان كشور، ورود آن به شيوه درمان كلاسيك پزشكان و پروتكلهاي درماني است، از همين رو، بايد اين مسايل نيز در سيستم آموزش و درمان گنجانده شود. به این ترتیب اگر دارویی حتی به میزان 20-30 درصد در نسخه های پزشکان ذکر شود به مرور ایام مردم به عنوان "دارو" میپذیرند ..برای نمونه می توانبه قطره سن کل ویا قرصهای سیلاکس اشاره کرد.
وی همچنین اظهار میکند :اقبال پزشکان به این محصولات نیز بیهوده نیست چرا که مردم باید بدانند برخلاف داروهای شیمیایی که ماده خالص هستند داروهای گیاهی در موارد محدود ومعدودی کاربرد درمانی موثر دارند وهمیشه نمی توان جا نشین داروهای شیمیایی شوند .به طوری که بیماران دیابتی یا مبتلایان به فشار خون و... نمیتوانند با داروهای گیاهی بیماری خویش را تنظیم کنند بنا براین اگر قرار است جایگاه مطلوب خود را بیابد باید مثل داروهای شیمیایی استاندار ودارای دوز مشخصی باشد . همچنین به دلیل عدم تشخیص افتراقی استاندارد نیست از همین رو قابل اعتماد نمی باشد .ناگفته نماند از نظر اقتصادی نیز مقرون به صرفه باشد .
مردم چه مي گويند
تجربه نشان داده مردم نيز به عنوان مصرف كنندگان داروها در گرايش به توليد و عرضه داروهايي با پايه گياهي مؤثرند.
منصوره حسيني كه خود تجربه مصرف اين گونه داروها را دارد، مي گويد: مرتب به آفت وساير زخمهاي دهان مبتلا مي شدم و داروهاي مختلفي را مصرف مي كردم تا آنكه پزشكي دارويي به نام «پرسيكا» را كه گياهي بود تجويز كرد. ابتدا مردد بودم اما وقتي مصرف كردم و نتايج خوبش را ديدم. حال به عنوان دارو پذيرفتم و ديگر به مصرف داروهاي گياهي با ترديد نگاه نمي كنم.
افسانه - ن كه 33 سال دارد هم اظهار مي كند: من به دليل بارداري با تجويز پزشك داروي گياهي مصرف كردم و نتايج مثبتي هم داشت. اما به نظر خودم هميشه نمي شود به داروهاي گياهي اعتماد كرد. چراکه نظیر داروهای شیمیایی تخصصی تولید وعرضه نمی شود .برای مثال من خودم دچار دندان درد بودم وبا توصیه دوستان " افشره میخک "مصرف کردم اماپس از چند لحظه دچار ناراحتی شدم .با مراجعه به پزشک متوجه شدم که به آن حساسیت دارم
وحدتی ابعاد روانی قبول یا نفی فر آورده های گیاهی را در طب موثر دانسته و میگوید : گاهی بیماران تجویز داروهای گیاهی را نشان از قدیمی بودن وبه روز نبودن دانش پزشک دانسته و به طبابت او شک میکند وهستند بیمارانی نیز که به دانش سنتی پزشک اطمینان دارند لذا تجویز ومصرف اینگونه موارد نیاز به دقت و دانش پزشک و تولید محصولات کار آمد دارد .
سهم 3 درصدي در بازار دارو
در جهان حدود 7500 گونه گياهان دارويي وجود دارد كه از 900 فرآورده آن دارو توليد مي شود. حال آنكه در كشور ما
با وجود تنوع گياهي، توليد دارو بر پايه گياهان خيلي ناچيز است.
دكتر ابراهيمي، مدير تحقيقات شركت دارويي «ايران داروك» در اين باره مي گويد: در حال حاضر حدود 7 تا 11 شركت در عرصه توليد داروهايي با پايه گياهي فعاليت دارند و سهم بازار داروهاي گياهي حدود 3 درصد داروهاي شيميايي است.
وي مي افزايد: با توجه به اينكه كشت اين گياهان در ايران مكانيزه و مطابق استانداردهاي بين المللي نيست، بنابراين، استقبال از اين فرآورده ها در حد انتظار نمي باشد. در مقوله صادرات اين محصولات نيز همين امر دخالت دارد از همين رو، كشورهايي نظير هند و چين در اين زمينه فعال تر از ما هستند.»
درآمد 8 ميليارد دلاري چيني ها
شواهد آماري نشان از آن دارند كه سهم ايران در تجارت جهاني كمتر از 2 درصد است حال آنكه چين سالانه 8 ميليارد دلار از توليد گياهان دارويي درآمد به دست مي آورد.
در اين راستا براي آنكه بتوان حتي در جذب بازارهاي خارجي و داخلي گياهان دارويي موفق بود بايد بين شيوه هاي سنتي و كلاسيك درمان تلفيق و آشتي ايجاد كرد و رقم 228 قلم داروي گياهي توليد داخل را به رقم بالاتري رساند.