*برش اول :مادر با پسرک خردسالش همراه من شده اند. پسرک کنجکاوانه خیابانها، ادمها و ماشین ها را به مادرش نشان می دهد واز هر دری حرف می زند. ناگهان می پرسد: مامان ! خانمها هم سیگار می کشند؟ مادر با تردید می گوید: نه! پسرک درازدحام خیابان انگشتش را به طرف خودرویی می گیرد و می گوید: پس چرا اون خانومه سیگار میکشه؟ مادر با لبخندی جواب می دهد: نمی دونم!
*برش دوم : پیرمردها مثل همیشه زیر درخت نارون پارک نشسته بودند ولی برخلاف همیشه خبری از خنده ها وشادی های کودکانه آنها نبود. مرد سپید مو با هیجان به دوستانش که ناباورانه چشم به دهانش دوخته بودند، می گفت: از مغازه که اومدم پسرک گوشه کوچه ایستاده بود وسیگار می کشید . می خواستم برم جلوتر چیزی بگم ، حتی دلم می خواست سیلی بزنمش ! آخه ده یازده سال بیشتر نداشت ،از کوچکترین نوه من خیلی کوچکتر ونحیف تر بود!!
* شنا بر خلاف جریان جهانی سلامت
امروزه دیگر دیدن آدمهایی که سیگار می کشند غیرمنتظره و شگفت آوری نیست حتی اگر بانویی میانسال یا نوجوانی ریز نقش باشد. این مسأله را همین چند فقره آمار ناقص وبیات و پژوهشهای محدود نیز تایید می کنند ، چنانکه گفته می شود" طبق آمار‌ها در ۲۰ سال گذشته سن شروع اعتیاد به سیگار در حدود اوایل دهه دوم زندگی افراد بوده است اما در مدت زمان دو سال اخیر هم، این شاخص به سن ۱۳ سالگی کاهش پیدا کرده است. " همچنین کارشناسان معتقدند:" در 40 سال آینده ما جز 3 کشور اول مصرف دخانیات در جهان خواهیم شد." این درحالیست که درجوامع پیشرفته شاهد کاهش مصرف مواد دخاتی هستیم چنانکه مصرف سیگار در امریکا از 1996 تا سال 2006 به نصف کاهش یافته و میزان مصرف آن در بین بزرگسالان از 42 درصد به حدود 20 درصد رسیده است.
*خلق را تقلیدشان بر بادداد
چندی پیش شاهد برگزاری کنگره بین المللی سرطان در بیمارستان رضوی بوده ایم . دکتر توماس نیکلاس لمان ، از مدعوین همین کنگره با تاکید بررشد مصرف دخانیات درکشورهای جهان سوم می گوید: این امر یک تقلید ناشیانه از سبک زندگی غربی است که مردمان جهان سوم آن را انتخاب کرده اند. زیرا تصور می کنند با این شیوه همانند کشورهای پیشرفته زندگی خواهند کرد.
این جراح مغزواعصاب المانی با اشاره به نقش مواد دخانی در بروز سرطانها ادامه
می دهد: به اعتقاد من پیش از دسترسی به فناوری های نوین باید بر پیشگیری ازاین عارضه تاکید کرد که ازمهمترین برنامه ها تغییر سبک زندگی واصلاح عادتهای نادرست همانند کشید ن سیگار است. ازاین رو درکشورهایی همانند آلمان بر تبلیغ علیه مصرف دخانیات به خصوص دراماکن عمومی توجه شده است. ازاین رو میزان مصرف دخانیات کاهش چشمگیری داشته زیرا مردم ازاستعمال سیگار درانظار عمومی شرمنده می شوند. همچنین شهروندان تاکید دارند که درمنظر عمومی نباید سیگارکشید زیرا کودکان ازاین رفتاروعادت نادرست تقلید می کنند واین به سلامت انها آسیب می زند.
دکتر سالیوان راجاک ساریا دیگر میهمان همین کنگره نیز با خجالت آور خواندن مصرف سیگار به دلیل فرهنگ سازی مستمر درکانادا می گوید: ابتلا به بیماری سرطان دلایل مختلف دارد اما کیفیت زندگی و استفاده از دخانیات از عوامل افزایش خطر ابتلا به این بیماری است و بنابراین، افرادی که زندگی سالم‌تری دارند کمتر دچار سرطان می‌شوند.
*روی هولناک سالمندی دوبرابر می شود
گفته می شود که در هر ٧ ثانیه یک نفر در دنیا و هر ١٠دقیقه یک نفر در ایران بر اثر مصرف سیگار میمیرند و چنان‌چه اقدامی در جهت کنترل آن صورت نگیرد در ١٠سال آینده این مرگ و میر در کشورما به یک نفر در دو و نیم دقیقه خواهد رسید.همچنین شواهد حاکی از آن است که به دلیل رشد جمعیت سالمندان طی سالهای آینده شاهد موجی از مبتلایان به سرطان خواهیم بود که بخشی از آنها نتیجه رفتارهای پرخطر به خصوص مصرف سیگار است. مساله ای که گویا قبح آن درجامعه ما ازبین رفته وبه ارزش اجتماعی بدل شده است.
حال آن که دکتر محمد رضا قوام نصیری ، رئیس انجمن انکلوژی ورادیوتراپی ایران با تاکید بر پیامدهای ناخوشایند سیگار بر زنان می گوید: برخی عوامل موثر در بروز سرطان را نمی توان پیش بینی ویا پیشگیری کرد اما عواملی همانند سبک زندگی پرخطر وعاداتهای ناخوشاینئد همانند مصرف دخانیات را می توان اصلاح کرد. به خصوص که همه بر آثاراین رفتاروپیامدهای آن بر سلامت تاکید دارند. چنانکه پژوهشها ثابت کرده زنانی که سیگار می کشند بیش ازمردان به نوعی سرطان ریه به نام آدنوکارسينوم مبتلا می شوند همچنین بررسی ها نشان می دهد زنانی که طی بارداری سیگار می کشند میزان ابتلای جنین به تومورهای بدخیم به نام "مدولو بلاستوما "بیشتراز دیگر اطفال است.
*نگاه به تجربیات جهانی
علاوه بر آسیبهای جسمی سیگار بر افراد نمی توان پیامدهای اقتصادی آن را نادیده گرفت چنان که آمار و ارقام منتشر شده نشان مي‌دهد كه ارزش بازار سيگار ايران در هر سال حداقل سه هزار و 250 ميليارد تومان يعني حدود 3.2 ميليار دلار تخمين زده مي‌شود که 30 درصد این میزان چرخش مالی توسط شرکت دخانیات انجام شده و بقیه آن به دست شرکتهای خارجی و قاچاقچیان است. بنابر اظهار نظر متولیان حوزه سلامت نیزسالانه ده درصد از ایرانی ها با خرید سیگار، ١٠هزار میلیارد تومان را دود می‌کنند. همچنین سالانه ٧٠میلیارد تومان برای درمان سیگاری‌ها هزینه می‌شود.این درحالیست که درکشورهای مختلف سیاستهای بازدارنده برای مصرف دخانیات وجود دارد.
دکتر لمان ، متخصص مغز واعصاب دربرلین ، می گوید: سازمانهای بیمه گر براساس سبک زندگی خدمات خودرا ارائه داده وحمایت می کنند ازاین رو خدمات بیمه برای افرادی که سیگار مصرف می کنند گرانتر است ودر بالاترین رده پرداخت هزینه قرار می گیرد. همچنین بنابر قوانین موجود 50 درصد قیمت سیگار به مالیات بر آن اختصاص دارد.
بنابر بررسی های انجام شده کشورهایی همانند برزیل، ترکیه و آفریقای جنوبی نمونه‌های موفقی هستند که با افزایش قیمت سیگار توانسته‌اند کاهش چشمگیری در مصرف دخانیات ایجاد کنند. بر اساس معاهده جهانی کنترل دخانیات که ایران نیز جزء آن است، باید مالیات بر سیگار معادل 60 تا 70 درصد قیمت خرده‌فروشی آن باشد. ولی در کشور ما مالیات نهایتا 15 درصد بر قیمت سیگار اضافه می‌کند. ازاین رو دولتمردان سعی دارند با افزایش مالیات براین ماده ، از گرایش به مصرف سیگار بکاهند. این در حالیست که طی سالهای اخیر سکان داران حوزه سلامت کشور با اجرای سیاست‌هایی همسو با استراتژی های شش گانه سازمان بهداشت جهانی سعی در کاهش تقاضای مصرف سیگار داشته اند که می توان به ممنوعیت دسترسی افراد زیر 18 سال به سیگار، ممنوعیت مصرف در اماکن عمومی، افزایش اطلاع‌رسانی به مردم، فراهم‌کردن زمینه ترک سیگار برای افراد سیگاری، تحقیق و نظارت بر اجرای سیاست‌ها وحال تصویب افزایش مالیات مواد دخانی اشاره کرد.
اما این برنامه ها می تواند در کاهش مصرف سیگاربه خصوص در کشورهای جهان سوم موثر باشد؟
دکتر سالیوان راجاک ساریا ، متخصص دردرمان تومورهای سرطانی خوش بینانه ازاین ثمرات سودمند این قوانین یاد کرده و می گوید: اجرای این قوانین شاید نتیجه زودرسی نداشته اما با گذشت زمان می تواند روند ابتلا به بیماری هایی همانند سرطان را کند کرده وحتی ثابت نگه دارد وسپس در کاهش آن نقش چشمگیری داشته باشد.
وی بااشاره به تجربیات مشابه درکشور خود ادامه می دهد: پیش از تصویب قانون ممنوعیت فروش دخانیات به نوجوانان بسیاری از شهروندان زیر 20 سال سیگارمصرف می‌کردند اما با اجرای این قانون جمعیت مصرف کننده کاهش داشته و افراد از کشیدن سیگار در انظار عمومی پرهیز می کنند.