گرچه تغییر کاربری از راههای احیای بناها وخانه های تاریخی به شمار می آید.اماچگونه؟
بزرگمهرمی گوید: در تغییر کاربری باید به دو اصل سازگاری ودوام توجه شود. به این ترتیب سازگاری یعنی کاربری با فضا سنخیت داشته باشد وفضا نیاز عملکردی اینر وند را تامین کند. برای نمونه در تغییر کاربر ی یک خانه قدیمی به خانه ای مدرن ضمن آن که نیازهای رفاهی زندگی امروزی درآن تامین شودباید ارزشهای تاریخی واصالتهای فضاهایی آن اثر نیز حفظ شود .هرچنددراین تغییرات نیاز به مستحدثات جدیدی نیز باشد دراین صورت بدون صدمه به کالبد اصلی باید با به کارگیری دیوارها وتیغه هایی این فضاها را از سازه اصلی جداکرد تااین فضاهاهمانند آشپزخانه که به "فضای خیس" معروف است صدمه ای به ارزشهای این بنا وارد نکند.
*تجاری سازی مطلوب
درگرماگرم تغییر کاربری ها .چگونه می توان بین نگاه تجاری به مواریث فرهنگی ومحافظت از آنها توازن برقرارکرد؟
بزرگمهر، کارشناس مرمت بناها و بافت های تاریخی دراین زمینه معتقد است : کاربری موفق است وتداوم می یابد که بتواند ازنظراقتصادی نیز موفق بوده وارزشهای اقتصادی را به این آثار وابنیه ترزیق کند. درواقع غایت کاربری همین است که فضای موجود امکان درآمدزایی داشته باشد اما دراین روند نباید منجر به فداشدن ارزشها واصالتها شود .
وی تاکید می کند : نگاه اقتصادی در تغییر کاربری اثر تاریخی ضمن آن که ناپسند نیست اما مقوله ای حساس است که حتی می تواند منجر به ازدست دادن اثر شود. چراکه کاربری اقتصادی وتجاری بناهای تاریخی می تواند دوام این آثاررا تضمین کرده ودر حفاظت آن موثر باشد.
البته مشروط بر این که بهره بردار دانش ودیدگاه وصلاحیت لازم را برای حفاظت این اثرداشته باشد.درواقع فضاها و اشیا ی موجود ابزاری برای کسب درآمد نباشند بلکه این موارد به عنوان ارزشهای فرهنگی صیانت شده وبه نمایش در آید اینگونه از محل این مساله درامد زایی محقق شود.
*کپی به دوراز اصل
بزرگمهر درادامه تاکید می کند: از آفتهای موجود در زمینه احیا تغییر کاربری های غیر اصولی است. چنان که در برخی موارد شاهدیم برای آن که این تغییر کاربری را جلوه گر ترو مردم پسند تر نشان دهند دراصل هویت این بنا دست می برند. اینگونه با تغییرعناصر معماری که به ظاهر ساده می آید ،اما دارای پیشینه هویتی غنی است به ساخت هویت جعلی می پردازند . به این ترتیب درتغییر کاربری ها ؛ دیوارها قاب بندی وشاقولی می شوند و پای دیوارها رخام آجری می گذارند ؛درحالی که اینها جز اصالت بنا نیست.
این کارشناس ارشد میراث فرهنگی می افزاید: در بحث بوم گردی نیز که سازمان میراث فرهنگی بسترهای مناسبی را برای خانه های تاریخی فراهم کرده این مقوله قابل تامل است . زیرا اغلب این خانه ها معماری روستایی دارند درحالی که برای حفظ گردشگر آنهارا زیبا سازی می کنند برای نمونه خانه ای که درروستاهای گرگان وجوددارد ودارای ارزشهای معماری خاص منطقه بومی خود است را با تغییر
کار بری به مرکز جذب گردشگر بدل می کنند که ویژگی های خانه های یزد وکاشان را دارد. حالی که باید خانه کاشانی رابا معماری شاخص خوددر کاشان دید. مبانی وعناصر معماری در کشورما گرچه درتمام مناطق یک سان است اما برخی اجزا وظرافتهای در جلوه گریهای محلی دیده می شود که ارزش های بصری را ارتقا می دهد وهمین معماری است که جذابیتهای گردشگری را افزایش می دهد. همین تنوع است که باعث دوام فرهنگی وارزشی می شود درحالی که اگر این رفتارهای غیر اصولی ادامه پیدا کند در آینده بسیاری از بناهای تاریخی درمناطق مختلف هویت خود را ازدست داده ومی شوند خانه های یزدی وکاشانی ودیگر نشانی ازاین اصالتها نخواهیم دید.
*مهر زمان پای آثار
بزرگمهر می افزاید: ازدغدغه های علاقه مندان به حفظ ابنیه تاریخی که فقط به صیات ازاین آثار می اندیشند این است که بهترین تغییر کاربری این فضا تبدیل آنها به موزه است که این تصورنیز همیشه صحیح نیست.
زیرا موزه داری الزامات امنیتی خاص دارد که باعث می شود برای وضعیت دسترسی ها به این اشیا ، تغییرات جدی درساختاربنا ایجاد
ایجاد کرد که باعث آسیب زدن وحتی حذف عناصر معماری می شوند. درواقع برخلاف تصور با تغییر کاربری بناهای سنتی به موزه اصالتهای آثار فدای موزه داری شده که می توان به باغ اکبریه ودهها مورددیگر درکشوراشاره کرد.
وی تاکید می کند: از تغییرکاربری های متعارف دراین سالها تبدیل بناهایی همانند کاروانسرا به رستوران ویا حمامهای تاریخی به موزه مردم شناسی است که نارسایی هایی را نیز گاه در پی داشته وهمیشه تجربه قابل قبولی محسوب نمی شود . زیرا این تغییرات باعث جلب طیف خاصی با انگیزه های خاص می شود برای نمونه در کاروانسرای "بابا قدرت" که تبدیل به رستوران وغذا خوری شده برای بازدید کننده ها غذا بر دیدار از فضاهای اصیل ارجحیت دارد. این مساله هم می تواند آسیب تلقی شود.البته به گفته بزرگی درحوزه مرمت گری ؛ هیچ تغییر کاربری نمی تواند بخشهایی از اصالتها را ازبین نبرد . به این ترتیب با مرمت بناها و به کارگیری مصالح نوین به جای مصالح قدیمی وفرسوده ما اصالتهارا حذف کردیم .
این کارشناس احیا ومرمت بافتهای تاریخی درادامه می گوید: بی شک
در این تغییر کاربری ها نیاز به مداخله ها و الحاقاتی مشهود است اما گاه کارفرما برای حفظ اثرازهمان مصالح و عناصر اولیه یا حتی الحاقی دیگر بهره می برد و تاریخ سازی می کند درحالی که باید این روند مرمت و تغییرکاربری رد زمان رادرخود داشته باشد برای نمونه
می توان به هتل کوبورک اتریش که محل برگزاری اجلاس 5+1 بود، اشاره کرد. درواقع گرچه این بنا تاریخی بوده ، اما رد پای الحاقات مدرن همانند به کارگیری مصالح نوین نظیر شیشه وفلز درآن مشهود بود. این درحالیست که در "بابا قدرت" ما درو پنجره های رنگی می بینیم حال آن که کاروانسرا هیچوقت درو پنجره نداشته واین نوعی جعل تاریخی است. به این ترتیب گرچه هدف اصلی تغییر کاربری صیانت از بناهاست اما گاه برخی طرحها نه تنها این هدف را تامین نمی کند که به آثار صدمه می زند .