حسن پسندیده، مدیرکل سابق دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست، سال گذشته گفته بود، 871 بیمارستان در کشور وجود دارد که از این شمار، 77 درصد دستگاه بیخطرساز فعال دارند، 9 درصد دستگاه بیخطرساز غیرفعال دارند که دستگاه آنها به رغم نصب یا خراب و یا خاموش است، سه درصد قرارداد خرید دستگاه دارند و 11 درصد بدون دستگاه هستند.
بیمارستانهایی که درد منتشر میکنند
در سال جاری نیز شاهد مقوله بحث برانگیز پسابهای بیمارستانی بودیم، چنانکه محمدعلی شاعری رئیس ستاد محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران در گفتوگو با پانا با تأکید بر اینکه فاضلاب بیش از ۴۰ درصد بیمارستانهای تهران به آبهای سطحی و چاههای جذبی وارد میشود، گفت: شهر تهران حدود ۱۵۰ بیمارستان دارد كه از این شمار حدود هشت درصد بدون سامانه تصفیه فاضلاب و حدود ۳۴ درصد دارای تصفیه خانه با عملكرد ناقص است و همین امر موجب ورود فاضلابهای بیمارستانی به شبكه آبهای سطحی و چاههای جذبی میشود. وی با بیان اینكه در پایین دست شهر تهران، فاضلاب این بیمارستانها وارد شبکه آبهای سطحی شده و به طور مستقیم برای آبیاری زمینهای کشاورزی مورد استفاده قرار میگیرد، میافزاید: فاضلابهای بیمارستانی جزو خطرناکترین فاضلابهاست و پس از گذشت۵۰ سال اثر آلودگی آنها برجای میماند. بتازگی نیز خسروصادق نیت، رئیس مرکز سلامت محیط وزارت بهداشت اعلام کرده بود حدود هفت درصد بیمارستانهای شهر تهران از نظر پساب بیمارستانی دارای مشکل هستند و حل این مشکل به طور اساسی منوط به اجرای شبکه جمع آوری و تصفیه خانه فاضلاب شهری است. چهار بیمارستان نیز از نظر بیخطرسازی پسماند دارای مشکل هستند. موارد مذکور توسط دانشگاههای علوم پزشکی که نظارت بر بیمارستانهای مربوط را بر عهده دارند به آنها اعلام شده و رفع مشکل آنها در دست پیگیری است.
مدیریت پساب؛ اولین اصل
مهندس اقبال رستمی ،رئیس گروه مدیریت فاضلاب دردفتر آب وخاک سازمان حفاظت از محیط زیست کشوردراین باره به گزارشگر ما میگوید: یکسری بیمارستانها در گذشته در بافت متراکم شهری بنا شدهاند و برای طرح توسعه پساب، فضایی ندارند، از این رو منتقل خواهند شد و تا زمانی که فعالیت میکنند باید حداقل استانداردها را در نظر بگیرند و رعایت کنند. بدین ترتیب همکاران در استانها به طور مستمر این فاضلابها را پایش میکنند که ممکن است توسط خود آنها یا آزمایشگاههای معتمد صورت بگیرد. به هر روی مطابق ضوابط دفترچه خود اظهاری، حدود سه تا شش ماه آنالیزخروجی پسابها انجام میشود و نسخهای به محیط زیست و نسخهای با فاکتور و نتیجه به واحدها ارسال میشود. چنانچه آلایندگی بیشتر باشد زمان پایش کوتاهتر میشود، اما در صورت آلایندگی کمتر مدت فاصله این پایشها بیشتر میشود. بدین ترتیب حداقل طی چهار ماه باید یک بار نمونه پایشی انجام شده و ارایه شود.
وی میافزاید: درخصوص بیمارستانهای تازه تأسیس نیز براساس توافقنامه امضا شده بین وزارت بهداشت و درمان و وزارت راه و شهرسازی، شبکه دفع آلایندهها شامل پساب و پسماند جزو جدانشدنی این مراکز است که در آغاز فعالیت باید برخوردار باشند. یکسری بیمارستانها نیز فعالیت میکنند که اگر مشخص شود نمیتوانند استانداردها را رعایت کنند، اخطار کتبی با مهلت مقرر دریافت میکنند. آنها باید مسایل خود را رفع کرده و سامانه فاضلاب خود را ارتقا دهند، در غیر این صورت جزو واحدهای آلاینده محسوب شده و مشمول تجمیع عوارض شده و باید یک درصد مالیات بیشتر پرداخت کنند.
رستمی معتقد است: به طور کلی حدود 50 درصد بیمارستانهای تازه تأسیس، از شبکه فاضلاب جدید برخوردار و قادر به تأمین استانداردهای سازمان هستند. برای بیمارستانهایی هم که در بافت شهری هستند و در محل شبکه جمعآوری فاضلاب قرار گرفتهاند براساس تفاهمنامه میان وزارت بهداشت و وزارت نیرو ضروری است که بار آلایندگی میکروبی فاضلاب خود را تا سطح متعارف و بهداشتی تقلیل داده و سامانه پیش تصفیه داشته باشند.
قانون مدیریت پسابهای صنعتی
البته مشکلات پسابها تنها به فاضلابهای بیمارستانی خلاصه نمیشود و پسابهای صنعتی نیز دردسرها و زیانهای خود را برای سلامت محیط زیست دارد. رئیس گروه مدیریت فاضلاب در دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست دراینباره به گزارشگر ما میگوید: یکسری صنایع نقطهای داریم که در کشور پراکندهاند و براساس ضوابط برای استقرار خود باید فواصلی را از حریم خاص رعایت میکردند. آنهایی که رعایت کردهاند که احتمال ایجاد مخاطرات زیست محیطیشان کاهش یافته است. اما برخی صنایع مانند کارخانههای تولید سیمان وآسفالت که در کدهای «ه» و در آخر قرار میگیرند افزون بر رعایت ضوابط حریم تعریف شده، باید گزارش مدیریت زیست محیطی ارایه کنند.
رستمی ادامه میدهد: در شهرکهای صنعتی نیز بر وجود تجهیز فاضلاب مادر تأکید شده که برای این موضوع حداقل باید40-30 واحد صنعتی فعال بوده و حجم فاضلابهای آنها روزانه به 100 مترمکعب برسد. چنانچه این میزان فعالیت نداشته باشند، شبیه واحدهای خارج از شهرکها تعریف شده و باید پس از پیش تصفیه، فاضلاب خود را به شبکه پساب شهری منتقل کنند. به هر روی بیشتر مشکلات در صنایع دولتی وجود دارد و در بخش خصوصی جدیتر برخورد میشود، زیرا صنایع دولتی بزرگ قدمت بیشتری دارند، ولی واحدهای نوپدید که از سال 73 به بعد مطابق ضوابط مستقر شدهاند، استانداردها را بیشتر رعایت میکنند.