نبرد با بيابان زايي با عروسكهاي روستايي
· اصل اين گفتگو از يك تيتر ساده آغاز شد. تيتري كه يك فعال محيط زيست نوشته بود: از حسینآباد سربیشه عروسک بخرید تا بزها کم شوند و بیابانزایی مهار!" وبعد با خواندن مطلب رابطه دور ازذهن ، عروسكها و بيابان زدايي را دريافتم . ازاين رو به سراغ افسانه احساني ، كارشناس ارشد جغرافيايي گردشگري و مدير آموزشي موسسه آواي طبيعت پايدار رفتم تا بيشتر با او و عروسكهاي حسين آباد آشنا شوم. شما هم با من همراه شويد :
· خانم احسانی از چه زماني به انجام پروژه هاي زيست محيطي با تكيه بر صنايع دستي محلي پرداختيد ؟
- اولين بار در سال 85 با همکاری "بخش کمکهای کوچک سازمان محیط زیست جهانی سازمان ملل " در جزیره قشم وارد اين حوزه شديم كه هدف اين پروژه حفاظت از لاک پشتهای پوزه عقابی است . .سپس پروژه ای را در سلمان آباد ورامین آغاز كرديم كه گروه هدف ما مردماني بودند كه ریشه عشایری داشتند وحدود 100 سال پیش به اين منطقه کوچ داده شده بودند. به اين ترتيب اطراف تهران سكونت يافتند و حال دامهایشان بر محیط اثر مي گذاشت . بنابراین با پيشنهاد اداره امور عشایر در فاز اول این پروژه ، صنایع دستی زنان این منطقه را شناسایی کردیم كه در قالب کتابی با عنوان" شناسنامه عشایر استان تهران " منتشر شد . االبته براي ثبت ا ین صنایع دستی به خانه ها ي 20 روستاي منطقه به جستجو پرداختيم . درحین این روند نيز به شناسايي بانوان باانگيزه پرداختيم . براي انجام فاز دوم نیز با همکاری گروه بین المللی که برروی توانمند سازی بانوان فعالیت داشتند ، دوباره به سراغ این بانوان رفتیم .به این ترتیب با مشارکت اداره جنگلها ومراتع و سازمان ملل این پروژه ادامه پيدا كرد .
· چرا اين پروژه ها را در اين مناطق انجام داده ايد و چرا به سراغ مناطقي همانند درياچه اروميه يا جنگلهاي بلوط حوزه زاگرس نرفته ايد؟
اين سوالي است كه اغلب از من مي پرسند ومن دوست داشتم شما ديگر اين پرسش را نپرسيد . اما به طور كلي من معتقدم هركس مي تواند در ناحيه اي وحوزه اي تلاش موثري داشته باشد. من احساني هم توانايي اي اين را دارم كه درچنين برنامه هايي مشاركت داشته باشم. به اعتقاد من به اين دليل كه حفظ درياچه اروميه اهميت پيدا دارد ما نبايد از مشكلات ديگر مناطق كشور غفلت كنيم. درحالي كه در كشور ما اغلب برنامه ها همين گونه انجام مي شود. به طوري كه با وقوع چندين زلزله در ناحيه اي ، همه به بررسي عوامل زلزله در آ ن منطقه متمركز مي شوند و ساير مشكلاتي مانند رانش زمين يا سيل خيزي ناحيه ديگر را از ياد مي برند والبته تلاشهاي زلزله شناسي نيز پس از مدتي فراموش مي شود. . به نظر من از دلايل عدم توسعه يافتگي در كشورما همين نگاه هيجاني واحساسي است. زيرادر دراز مدت كار چندان موثري صورت نمي گيرد. البته ما موسسه خصوصي هستيم واين پروژه ها از سوي نهادها وموسسات ديگر به ما پيشنهاد مي شود. بنابراين با اتكا به توانمنديهاي بومي فعاليت مي كنيم من هيچوقت به روستاها نرفتم كه گليم بافي وقالي بافي يادبدهم ويا هنر سرمه دوزي را آموزش بدهم درواقع ما به سراغ مردم مي رويم با آنها وشرايطشان آشنا مي شويم . با هم گفتگو وزندگي مي كنيم. به اين ترتيب با اعتمادسازي پا پيش مي گذاريم. زيرادراين پروژه ها باورداريم كه دوطرف بايد برنده باشد و نتيجه موثر حاصل شود. اينگونه ارزشهاي بومي را كشف كرده وبا قدري تغيير آن را كاربردي مي كنيم.
البته اين طرحها زبان بر است چنانكه پروژه قشم ، از سال 86 براي يك سال ونيم تعريف شده بود ولي هنوز ما با آنها مرتبط هستيم و حال جايگاه خود را پيداكرده است .
· پروژه حسين آباد سربيشه چطور آغاز شد؟
درخراسان جنوبي نيز پروژه اي بين المللي به نام " ترسيب كربن" از سال 80 آغاز شده است . چرا كه اين ناحيه بنابردلايلي همانند وزش بادهای 120 روزه سیستان ، وجود مراتع تخریبشده به دلیل چرای بیرویه و دام مازاد بر ظرفیت و افت سطح آب زیرزمینی باعث تشدید مهاجرت مردم از روستاها و متروکه شدن منطقه شده است . بنابراين با اجراي برنامه هايي همانند استفاده از آبگرم كن هاي خورشيدي يا گسترش مراتع سعي دررفع اين معضل شده است . پس از حدود 12 سال از اجراي اينگونه برنامه ها موسسه ما نيز طي پروژه اي با تكيه بر اشتغال زايي زنان منطقه اشتغال زايي فعاليت خودرا حدود چهار ماه پيش آغاز كرد تا از طريق در آمد حاصل از فروش صنايع دستي به معيشت خانواده كمك شود. ازدلايلي كه ما عروسك راانتخاب كرديم اين بوده كه اين وسيله جزيي ازخاطرات كودكي ما بوده واغلب ما در آن روزگار با وسليلي براي خود عروسكي درست كرديم.
· آيا برنامه اي براي گسترش زمينه فروش وحتي اينترنتي شدن فروش اين عروسكها داريد؟
-ما هنوز آنقدر در حسين آباد سربيشه توليد عروسك نداريم كه كه بخواهيم عرضه كنيم. بنابراين آنچه در فضاهاي مجازي مي بينيد تاكيد براين است كه از طريق صنايع دستي هم مي توان به محيط زيست كمك كرد. اما طرح ترسيب كربن خود صندوق و تعاوني راه اندازي كرده وقراراست در صورت رسيدن بانوان به توانيهاي لازم وتو ليد با كيفيت وارزشگذاري منطقي محصولات تعاوني ها در گسترش زمينه فروش فعاليت ميكنند. به البته تا آن موقع ماسعي داريم با برنامه هاي مختلف نگاه مردم را به اين گونه محصولات تغيير داده و مردم را پذيرايي اين محصولات كنيم . زيرا اغلب مردم ما عادت كردند براي محصولات وصنايع دستي شيك وبي نقصي هزينه كنند. صنايعي هم كه تاكنون ديدند اغلب حاصل دانشجويان هنر شهري بوده است .حال ما مي خواهيم بگويم كارهاي يك زن روستايي كه با امكانات وهنربومي وي توليد شده نيز قابل اعتناست .چنانكه عروسكهاي كه شما مي بينيد هركدام ازرنگ هاي مختلف پشمها توليد شده كه پشم بز همين زنان روستايي است . ما با اين عروسكها مي خواهيم تاكيد كنيم كه عميق تر به هنر بومي خود نگاه كنيم. . زيرابراي خلق يك عروسك، يك زن هرچه را كه در اطراف زندگيش بوده به كارگرفته و اين عروسك را تو ليد كرده است .اين زنان با اميدواري به خلق اين عروسكها پرداختند.
* براي طرحهاي خود به سراغ سازمان صنايع دستي هم رفته ايد؟
- سالهاست كه به دليل بد قوليها ي آنها سراغ مسوولان نرفتم و لي چند بار از كتابخانه اين سازمان استفاده كردم.
* صحبت آخر شما؟
- ما موسسه خصوصي هستيم وبودجه اي نداريم . اگر نهاد وموسساتي برنامه اي داشته باشد با آ نها همكاري خواهيم كرد. به خصوص كه ا سيماي بومي مناطق همانند خراسان به دنبال روند جهاني شدن بسيار تغيير كرده است. درحالي كه رگ وريشه هايي ارزشمندي هنوز وجوددارد. بنابراين اگر يكي دغدغه حفظ اين فرهنگ ها را داردبايد تلاش كرد چون ما فقط تا6-7 سال ديگر فرصت براي حفظ اين اصالتها داريم. اگر غفلت كنيم اين ريشه ها را ازدست خواهيم داد . چنانكه همين امروز اگر به روستاها وحتي ميان عشاير برويد ، مادر عشاير مي گويد: " دختر من كره وپنير محلي نمي خورد ومي گويد بوي گوسفند مي دهد. "شما در روستاها كمتر نوجوان وجواني را مي بينيد كه با لهجه زاد وبومش صحبت كند. لباس محلي مفهوم خود را از دست مي دهد. بنابراين باطرحهاي پايلوت مي توان براي حفظ اين ميراث ارزشمند تقلا كرد.