این صاحب نظر در محیط زیست میگوید: مجموع آب مورد استفاده کشور 130 میلیارد متر مکعب است که سی میلیارد مترمکعب آن در شبکههای انتقال آب هدر میرود. همچنین از 100 میلیارد باقی مانده فقط 10 درصد آن یعنی10 میلیارد مترمکعب صرف مصارف خانگی و صنعتی میشود. حال آنکه 90 میلیارد متر مکعب به مصارف کشاورزی میرسد؛ بنابراین اگر ما به مسأله بحران آب توجه میکنیم نباید فقط مصرف صنعت و شرب را در نظر بگیریم و مردم را سرزنش کنیم که شما شهروندان پر مصرفی هستید، زیرا این بخش کشاورزی است که با حدود حداقل 40 درصد فاصله با بهرهوری با میانگین جهانی، پرمصرفترین بخش به شمار میآید.
بنابراین با اصلاح شیوههای کشاورزی و بهینه سازی آن میتوان 40 درصد یعنی معادل 36 میلیارد مترمکعب در مصرف آب صرفه جویی کرد. این صرفه جویی به معنای 6/3 برابر آب مصرفی بخشهای خانگی و صنعتی است.
سالهای دور از آب!
گرچه بخش کشاورزی پرمصرفترین عرصه آب کشور شناخته میشود، اما تلاش چندانی برای اصلاح آن صورت نگرفته است.
دکتر کرباسی، استاد دانشگاه با تأکید بر بیتوجهی به این بخش میافزاید: به طور حتم وقتی مردم تشنه شدند به تغییر شیوه کشاورزی میاندیشند، زیرا طی سالها تجربه نشان داده برای مسؤولان کشاورزی کشور، میزان تولید و گزارش به مقام مافوق بیش از حفظ منابع آبی و محیط زیست اهمیت دارد، بنابراین گویا هیچ راهی ندارد مگر اینکه به جایی برسیم که مردم به طور محسوس به بیآبی و تشنگی برسند تا مسؤولان تدابیری بیندیشند!
راهکارهای کمیسیون کشاورزی
بیآبی گرچه معضلی انکارناپذیراست، اما شورای عالی آب در سال 1381 به منظور هماهنگی و سیاستگذاری در زمینه تأمین، توزیع و مصرف آب کشور تاسیس شده است. اوایل مهرماه سال جاری نیز شاهد برگزاری نخستین نشست این شورا در دولت یازدهم بودیم که نتیجه آن هنوز مشهود نیست. البته در پی طرح بحران کم آبی، اعضای کمیسیون کشاورزی مجلس نیز خاموش نماندند.
چنانکه دکتر علی ایرانپور یکی از اعضای این کمیسیون تأکید میکند: با توجه به بحران شدید کمبود مخازن آبی کشور، تغییر رویه مصرف آب در بخش کشاورزی اکنون در دستور کار کمیته تخصصی مجلس قرار گرفته است تا در راستای استفاده بهینه آب نسبت به تأمین منابع مالی برای مکانیزه کردن شبکه آبیاری همراه با راهکارهای مناسب مصرف آب در کشور اقداماتی از سر گرفته شود.
وی با اشاره به برگزاری سلسله جلسات کمیسیونهای تخصصی مجلس با معاونان وزارت جهاد کشاورزی، سازمان محیط زیست، وزارت نیرو و شهرداریها برای ایجاد راهکارهای مناسب و کارشناسانه در مصرف بهینه آب و اجرای مصوبات گذشته، میافزاید: چاره اندیشی برای جلوگیری از هدررفت 93 میلیارد متر مکعب آب در بخش کشاورزی، ایجاد الگوهای مصرف، ساماندهی پسابها و فاضلابهای خانگی و صنعتی با توسعه تصفیه خانهها به منظور استفاده مجدد آب، برنامههایی است که مجلس و کمیسیونهای تخصصی، پیگیر آن هستند.
ایرانپور تأکید میکند: سالانه 64 میلیارد متر مکعب فاضلاب خانگی و پس آبهای صنعتی بدون برگشت به چرخه مصرف دوباره هدر میرود، درحالی که میتوان این منابع را در تصفیه خانهها برای استفاده مجدد آن در بخش فضای سبز و آبیاری درختان بکار گرفت.
وی ادامه میدهد: توسعه بخش کشاورزی بدون تأمین منابع مالی برای اصلاح ساختارها به روش نوین امکان پذیر نیست، بنابراین دولت باید با اعطای تسهیلات ارزان قیمت از محل صندوق توسعه ملی در مکانیزه کردن فعالیتهای کشاورزی، توسعه این بخش مهم را مد نظر قرار دهد تا علاوه بر توسعه زیرساختهای کشور، ارزش افزوده آن نیز به کشور برگردد.
نبود مدیریت درست
به باور صاحبنظران افزون بر مسایل اقلیمی، نبود مدیریت منابع آبی نیز به کم آبی کشور، دامن میزند.
دکتر کرباسی میگوید: گرچه گاه ناگزیر به انتقال آب از مناطق پر آب به کم آب هستیم اما در این سیاستهای انتقالی باید ارزیابی و بررسیهایی صورت بگیرد تا در رفع آب مورد نیاز مراکز تجاری و مسکونی مؤثر باشد نه آنکه توقع داشت با انتقال آب این مناطق، کشاورزی رونق بگیرد. بلکه باید همین زراعت در مناطق پر آب و دارای منابع کافی انجام شود. وی ادامه میدهد: از مسایل قابل تامل نبود آنالیز اقتصادی مناسب در انتقال آب به مناطق خشک است، چنانکه اجرای طرح انتقال آب خزر به سمنان و به کارگیری آب شیرین کنها به 5000 میلیارد تومان هزینه نیاز خواهد داشت، بنابراین قبل از اجرای چنین طرحهایی باید پرسید اگر این هزینه در بخش کشاورزی صرف شود و آبیاری تحت فشار را توسعه دهیم چه میزان در مصرف بهینه آب موفق میشویم؟
این استاد دانشگاه همچنین میگوید: چاههای وزارت نیرو با مطالعه حفر میشود، اما تمام چاههای موجود کشور با مطالعه انجام نمیگیرد، چنانکه در حوضه آبخیز ارومیه 29 هزار حلقه چاه حفر شده که 17 هزار حلقه بدون مجوز و بدون مطالعه حفر شده است؛ بنابراین در مسأله حفر چاهها باید نظارت جدیتری اعمال شود.
رودها و تالابها زندگی ماست
دکتر کهرم نیز می گوید: از دلایل عمده خشک شدن دریاچه ارومیه، ساخت بیرویه سد بوده است که به 40 بند میرسد. همچنین شنیده میشود در این حوضه، 73هزار حلقه چاه حفر شده و اینها خون دریاچه ارومیه را مکیده است. اینها ناشی از نبود مدیریت منابع آبی است. ما کشوری خشک هستیم که تالاب و رودخانه برای ما حکم زندگی را دارد. این تعارف نیست. زمانی ما به بینش رسیدهایم که همانند اجدادمان با محیط زیست و طبیعت و آب درست رفتار کنیم. آن وقت میتوان ادعا داشت وضع محیط زیست و آب کشور برای ما اهمیت دارد. وی میافزاید: توجه کنید اجداد ما صدها سال پیش برای رسیدن به آب، کیلومترها قنات حفر میکردند. 200 پله آب انبارها را طی میکردند تا به آب برسند، اما آیا مردم امروزی نیز همین قدر برای دستیابی به آب زحمت کشیدهاند که ارزش آن را درک کنند؟ یا فقط با چرخاندن شیر آب برای یک مسواک زدن 40 لیتر آب را هدر میدهند؟!