هنوز چشمها يش گرم نشده كه با صداي مهيبي بيدار مي شود. صداي خنده چند زن ومرد در طنين موسيقي تند وترقه ها گم مي شود . او با ناراحتي مي گويد :" هنوز دو هفته ديگه مونده اما اينا از حالا شروع كردن..."
برگزاري چهارشنبه سوري ، با تمام شاديها و ارزشهاي فرهنگي كه مي تواند داشته باشد. چند سالي است كه به چالش بزرگي تبديل شده است. چنانكه بنا بر آمارموجود ، سال گذشته 1980 مورد به دليل آسيب ديدگي مرتبط به حوادث چهار شنبه سوري به اورژانسهاي كشور مراجعه كرده اند . البته گرچه بنابر اماررسمي 32 درصد آسيب ديدگان اين مراسم را دانش اموزان تشكيل مي دهند اما برخي آمارها بر رقمي نزديك به 75 درصد اشاره مي كند.
دكتر مجيد ابهري رفتارشناس اجتماعي نيز بااشاره به همين آمار مي گويد : طبق پژوهشهاي انجام شده ، طي سه سال گذشته ميانگين سن آسيبديدگان بين 14تا 25 سال بوده است . درواقع مراسمي كه پيش ازاين باعث نشاط و همدلي بوده حال به معضلي بدل شده است زيرا از گذشته هاي دور براي چهارشنبه سوري برنامه هاي خاصي مانند قاشق زني، شب نشيني وجودداشته و بخشي از آن آتش افروزي بوده است .اما طي سالهاي اخير مردم براجراي مراسم آتش بازي وآتش افروزي آن هم به شكل غيرمتعارف ، بيش از ساير موارد تاكيد مي كنند.
· جاي خالي گزينه اي ديگر
به راستي چرا مردم بيش از شب نشيني و صله رحم به آتش بازي رغبت نشان مي دهند؟
فرخنده سعادتيان ، كارشناس ارشد علوم اجتماعي با اشاره به ضرورت تفريح وسرگرمي براي انسان معاصر مي گويد: بنابر دلايلي همانند ماشيني شدن انسان امروزي فرصت فراغت بيشتري دارد . بنابراين چنانچه براي اين زمان، برنامه ريزي وسياستگذاري مناسب صورت بگيرد ، ميتواند نقش موثري در افزايش رفاه ، ثروت وسلامت شهروندان داشته باشد. اما گاه اين مقوله از سوي افراد و متوليان امر مورد غفلت قرار مي گيرد . بنابراين افراد با برنامه هاي جايگزين سعي ميكنند نيازهاي خود را رفع كنند . براي مثال ، بازارها فضاهاي تجاري هستند اما برخي افراد بدون آنكه نيازي به خريدداشته باشند به قصد تفريح وسرگرمي پاساژ گردي مي كنند. اگر براي اين افراد ، فرصتها وبسترهاي موثري براي تفريح وجودداشته باشد به طورحتم به آن سو مي روند.
همچنين اگر افراد جامعه به آتش بازي بيشتر علاقه مند هستند يعني ديگر گزينه ها نتوانسته رضايت آنهارا جلب كند .پس بايد گزينه هاي ديگري نيز براي تفريح سالم آنها درشب چهارشنبه سوري مورد توجه قرار بگيرد.
جواد ابراهيمي مشاور خانواده نيز اظهار ميكند: براي آنكه آسيبهاي هرساله مراسم چهارشنبه سوري را تجربه نكنيم بايد براي آن برنامه داشته باشيم .زيراتنها با ايجاد محدوديت نمي توان به طور زير بنايي اين آسيبها را كاهش بدهيم. بنابراين با تاكيد بر محدوديتهاي قانوني بايد به سرگرمي نيز توجه داشت چراكه بخش عمده اي از علاقه مندان به برنامه هاي پرخطر جوانان ونوجوانان وبه خصوص پسران هستند .پس خانواده ها بايد سعي كنند دركنار فرزندان برنامه هاي جذاب وسرگرم كننده اي براي آنها داشته باشند . نهادهاي متولي همانند شهرداريها ، سازمان ملي جوانان نيز مي توانند در سالنهاي عمومي وفضاهاي متمركز با برنامه هاي متنوعي همانند اجراي جنگهاي با نشاط، بازيهاي بومي ومحلي ، موسيقي هاي قومي ومسابقات مهيج مردم را به سوي تفريح وسرگرمي بي خطر هدايت كنند. رسانه ملي نيز مي تواند با نمايش فيلمها وبرنامه هاي جذاب بسياري از خانواده ها را در خانه ها سرگرم كند.
دكتر ابهري نيز با تاكيد بر برنامه ريزي براي اجراي سالم اين مراسم مي گويد: آسيب ديدگي چشم ، قطع انگشتان ازمواردي است كه فراوان در چهار شنبه سوري ديده مي شود . زيرا همسو با رغبت بيشتر به استفاده مواد آتش افروز ، اين وسايل نيز كه اغلب غير استاندارد هستند به وفور درجامعه عرضه مي شود. به اين ترتيب صدمات يك كار پرخطر با ابزارهاي غير استاندارد بيش از پيش سلامت فرزندان را تهديد مي كند. اما چنانچه دركنار برنامه هاي سالم وبي خطر متعارف، وسايل آتش افروزي كم خطر با نظارت وكنترل متوليان آن ، عرضه شود اين مشكلات كاهش خواهد داشت.
· از ترقه تا جرقه
چند روز ديگر به چهارشنبه سوري مانده اما فروشگاهي كه مواد آتش بازي عرضه مي كنند ، پر رونق وپر مشتري است. مادر جوان فهرستي را كه فروشنده داده بررسي ميكند، آبشارتوسكا 35 هزار تومان ،آبشار ميخك 900 تومان..
كاظمي كه مادر دوپسر 12 و15 ساله است ، مي گويد: من هرساله خودم تعداد كمي وسايل آتش بازي كم خطر را براي فرزندانم تهيه مي كنم وبا هم مراسم شب چهارشنبه سوري را برگزار مي كنيم. چون يقين دارم اگر من نظارت نكنم و بي توجه باشم ، خودشان مخفيانه وسايل آتش بازي راتهيه مي كنند كه ممكن است با نا آگاهي وپنهان كاري صدمه ببينند. اما اگر خودم تهيه كنم سعي ميكنم بي صدا ترين وبي خطر ترين وسايل باشند. درواقع با آزادي محدود آنها را راضي
نگه مي دارم.
جمشيد واثق ، يكي از عرضه كنندگان رسمي وسايل آتش بازي نيز دراين باره اظهار مي كند: گرچه بسياري از افراد و حتي مسولان ،عرضه چنين كالاهايي را غير ضروري و خطرناك مي دانند اما من طي شش سال فعاليت دراين زمينه ، باور دارم اگر ما به طور سالم واستاندارد اين ابزار رابا كمترين خطر عرضه نكنيم . علاقمندان آنها را از طريق مسيرهاي غير قانوني مانند كالاهاي قاچاق ويا توليدات زير زميني وزير پله اي تهيه مي كنند . اين درحاليست كه هيچ نظارت و كنترلي بر روند توليد ، نگهداري وعرضه آنها صورت نگرفته است . همچنين به دليل نا مشخص بودن عرضه كنندگان ، اطلاعات لازم براي شرايط استفاده و نگهداري از اين مواد محترقه به خريداران كه اغلب نوجوانان وجوانان هستند ، داده نمي شود. ازاين رو هر ساله شاهديم بسياري از افراد در مسير توليد ، حمل ونقل واستفاده ازاين ابزار دچار آسيب مي شوند.البته هيچكس نمي تواند ادعا كند ما وسايل آتش بازي بي خطر توليد مي كنيم . اما مي توان با نظارت متخصصان ونهادهاي مسوول كالاهاي كم خطر را عرضه كرد .