چند سالي است كه بحث رواج خانه هاي مجردي گاه وبيگاه در رسانه ها ومجامع دولتي مطرح مي شود . چنانكه سالهاست مي شنويم ، 30 درصددختران دركلانشهرها خانه مجردي دارند يا 27 درصد پسران تهراني در شهر خود به طور مجردي زندگي ميكنند و...
چند ي پيش نيز رسانه ها به نقل از رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای شهر تهران از افزایش زندگی مجردی بدون ضابطه خبردادند و البته واكنشهاي متعددي از سوي مسوولان وكارشناسان هم مطرح شد. درهمين زمينه به سراغ دكتر حامد بخشي ، پژوهشگرعلوم اجتماعي رفتيم تا زواياي بيشتري ازاين مساله را بررسي كنيم .
· آقاي دكتر ، به نظر شما چرا در سالهاي اخير شاهد رواج زندگيهاي غير معمول مانند خانه هاي مجردي هستيم ؟
- با نگاهي به جامعه ايراني ميتوان دريافت درحال حاضر جامعه ما دو سيماي متفاوت دارد به تعبير آشنايي كه اين سالها مطرح مي شود ما دردوره گذار به سر مي بريم .از يك سو جامعه اي با ويژگيهاي جامعه سنتي را مي بينيم واز طرف ديگر جامعه اي با شاخصه هاي زندگي مدرن را مشاهده مي كنيم . بنابراين مهمترين مساله اي كه در مسايل اجتماعي بايد به آن توجه كرد همين موضوع است . در زمينه رواج زندگي مجردي نيز اين مقوله قابل تامل است زيرا پيش ازاين در زندگي سنتي شاهد بوديم كه بين استقلال اقتصادي وتشكيل خانواده تقارن وهمزماني وجود داشت .به طوري كه وقتي پسري شاغل مي شد ودرآمد داشت ، ازدواج مي كرد .درواقع سن ازدواج مصادف با سن اشتغال بود ازاين رو ما به ندرت زندگي مجردي رادر افراد مي ديدمو اغلب مجردان زنان بيوه ومطلقه بودند ، حتي مردان سالمند كه توان اقتصادي ومعيشتي داشتند نيز تشكيل خانواده مي دادند .درحالي كه درجامعه مدرن وشبه مدرن ما ، انطباق ، تقارن وهمزماني ميان اشتغال وازدواج به دلايل مختلف وجود ندارد. اينگونه درحال حاضر ، افراد بسياري را ميبينيم كه توان معيشتي واستقلالي دارن د اما ازدواج نكرده اند . اينجاست كه خانه هاي مجردي شكل مي گيرد.
* دلايل آن چه بوده است ؟
- ازدلايل آن مي توان به مهاجرت افراد ودوري ميان محل كاروتحصيل از محل زندگي اشاره كرد . درحالي كه درجوامع سنتي چنين شرايطي وجود نداشته واغلب محل زندگي وكار نزديك به هم بودند. دليل ديگر آن كه ، فرد با وجود استقلال اقتصادي نتوانسته همسرمناسبي را پيدا كند. اين درباره زنان ومردان صدق ميكند ولي زنان به دلايل فرهنگي هنوز كمتر به اين دليل از خانواده جدا مي شوند . مساله ديگري كه اغلب در كلانشهرها مي بينيم .تفاوت سبك زندگي بين والدين وفرزندان است . زيرا فرزندان به دنبال سبك خاص هستند كه انجام آن درخانواده ممكن نيست . به طوري كه برخي افراد به دليل افزايش سن ازدواج به دنبال شادي هاي اجتماعي و روابط بيشتر درچنين فضاهايي هستند .
حال آن كه امروزه حتي در غرب هم داشتن زندگي وخانه مجردي به معناي نابه ساماني اخلاقي نيست . اين درحاليست كه درجامعه ما مواردي از خانه هاي مجردي را مي بينيم كه بي دليل و تنها به صرف رهايي از نظارت والدين شكل گرفته اند .اين جدايي آسيب زا مي تواند باشد.
- آقاي دكتر شما به برخي آسيبهاي زندگي مدرن اشاره كرديد. برخي دختران نيز با گلايه دستاوردهاي اين دوره را در رشد اجتماعي واقتصادي خود موثر نمي دانند، چرا؟
- در ساختار جمعيتي آنچه نبايد ناديده بگيريم تفاوت شرايط مردها با زنان دراين زمينه است چنانكه مردها به دليل ساختاري ويا جمعيتي همواره شرايط ازدواج را داراهستند ، اما زنان به دليل مسايل فرهنگي واجتماعي سن وفرصت مشخصي براي ازدواج دراختياردارند .درواقع با سپري شدن اين فرصت درمعرض تجرد قطعي قرار گرفته وناچار به تحمل محروميت اجتماعي مي شوند. نكته ديگر آنكه در جامعه ما با وجود شاخصه هاي زندگي مدرن، هنوز هم توليد مثل انگيزه موثري در تشكيل خانواده است . حال آنكه بنابر بررسيهاي انجام شده از هر 10 زن يكي مشكلات ناباروري را تجربه خواهد كرد ازاين رو متخصصان پزشكي تاكيد مي كنند نخستين فرزند را در سنين قبل از 30-40 سال بياورند تا فرصت درمان وجودداشته باشد . اين درحاليست كه مردان چنين مشكلي ندارند.
· با توجه به اين صحبتها ، گويا بهتراست ما دخترانمان را به سبك سنتي پرورش دهيم تا آسيبها وصدمات كمتري را تجربه كنند. اما چرا در اين سالها چنين نكرديم؟
زندگي در جامعه مدرن امروزي يك بده بستان است . زيرا از يك سو زنان با كسب فرصتهاي مشاركت اجتماعي وبه خصوص اقتصادي ، برابري وامتياز هايي را كه پيش ازاين نداشتند را كسب كردند. چنانكه با مشاركت اقتصادي وكسب استقلال اقتصادي توانستند در ساختار خانواده حرفي در سطح قدرت مردان بزند در واقع موازنه قدرت درخانه وجامعه بيشتر شود . به اين ترتيب زني كه پيش ازاين به عنوان عيال مرد شناخته مي شد و وابستگي اقتصادي به مرد داشت شرايط تازه اي را تجربه كرد . درمقابل نيز به ازاي ارتقا جايگاه اجتماعي واقتصادي فرصتهاي ازدواج وتشكيل خانواده او به تاخير افتاد و از دست رفت .به هرحال همواره پسران و دختراني كه به دنبال تحصيل يا موقعيت اجتماعي برتر هستند با افرادي كه در پي ازدواج هستند متفاوتند و توان خود را برروي همين مساله متمركز ميكنند .
· در سالهاي اخير با تاكيد بر زندگي دانشجويي بيشتر به آفتها وآسيبهاي آن پرداخته اند حتي با برنامه ريزي ها وسياستگذاري هايي ، به دنبال محدوديت دراين زمينه شده اند . آيا اين نوع زندگي همواره آسيب زا مي باشد؟
- ما بايد در اين مقوله به هزينه ها ودستاوردها توام توجه كنيم . همانطور كه اين سبك زندگي مي تواند آسيب زا باشد فوايدي را هم دارد. زيرا يكي از مراحل استقلال طلبي فرزندان در سنين 18 سال به بالا وبه دنبال كسب بلوغ اجتماعي بروز مي كند. اما چنانچه اين مرحله به هردليلي به طورمنطقي سپري نشود، فرد درروند جامعه پذيري خود دچار مشكل مي شود. براي نمونه ، در مجموعه " آرايشگاه زيبا " كه از آثار قابل توجه وخوش ساخت دراين زمينه محسوب مي شود . " اسد " مرد آرايشگر اين مجموعه با داشتن سن بالا همچنان مجرداست و درتعامل خود وديگران به وضوح نا پختگي ، بي ثباتي وكودك صفتي را نشان مي دهد. بنابراين با نظارت و آموزش بايد فرزندان مستقلي پرورش داد تا درصورت نياز به زندگي مستقل ، آنها توان زندگي داشته باشند.