پابلو نرودا در شعري معروف مي گويد:" هوارا از من بگير ، خند ه ا ت را نه " . اين عبارت براي يك گفت وگوي عاطفي دلنشين است .اما وقتي صحبت از تنفس وزيستن به ميان مي آيد ، حرفي بيهوده است . به خصوص آنكه روزها ي متعددي كارشناسان خبر از " نا سالم بودن هوا " و " وارونگي " بدهند. چنانكه کمیته هشدار آلودگی هوای تهران، از تعطيلي مدارس وادارات در فردا خبرداد .
· رتبه ششم آلودگي
اين روزها ، حال ووضع ديگر كلانشهرها نيز به جهت افزايش آلودگيها چندان تعريفي ندارد. چنانكه شهروندان مشهدي از مشكلات تنفسي و سوزش چشم گلايه مند هستند . محمد حسين قادري ، با اشاره به بررسي وضعيت آلودگي كلانشهرها در مهر ماه سال جاري در مقايسه با سال گذشته در همين ماه ، مي گويد: براين اساس ، اهواز بيشترين ميزان آلايندگي وريز گردها راداشته و تهران بعد از آن قرارگرفته است . مشهد دراين بررسيها رتبه ششم را داشته است . همچنين تا آذرماه سال جاري هواي مشهد 85 درصد سالم بوده و15 درصد در شرايط ناسالم قرار گرفته است.
معاون محيط زيست انساني ، سازمان حفاظت محيط زيست خراسان رضوي مي افزايد :
از آنجا كه اين شهررارتفاعات دربرگرفته اند ، 250 تا 300 روز شرايط وارونگي را دارا مي باشد . همچنين هر قدر به فصول سرد نزديك مي شويم آلودگي هوا نيز به دليل سرما ومصرف بيشتر سوخت افزايش نشان مي دهد . زيرا پايداري هوا و سردي سطح زمين اجازه جابه جايي آلاينده ها را نمي دهد . البته به دليل گرما درروزهاي اخير ، ميزان آلودگي كاهش داشته است.
ناگفته نماند ، هر ساله حدود 491هزار و 350تن مواد آلاینده در هوای شهر مشهد پخش می‌شود كه تاثير چشمگيري برآلودگي هوا دارند.
شهراراك نيز اين روزها سخت نفس مي كشد ، چنانكه از ابتدای سال جاري تا پایان آبانماه 53 روز آلودگی هوا در شهر اراک به ثبت رسیده است .همچنين در اواسط آذر ماه ، سال جاري به دليل آلودگي هوا مدارس و دانشگاه های اين شهر به تعطیلي كشيده شد . حال آنكه ، بيش از 5 سال است كه برنامه هاي مختلفي براي مقابله با آلودگي هوا دراين شهر مورد بحث وبررسي قرار ميگيرد.
· زندگي كه ديگر استاندارد نيست
با افزايش آلودگي هوا درتهران وديگر كلانشهرها ، طي روزهاي اخير مجلس شوراي اسلامي نيز وارد ميدان شد هاست . چنانكه شنيده مي شود ، به‌زودی طرح مسکوت‌مانده کاهش آلودگی هوا در صحن علنی مورد بررسي قرار مي گيرد.
به خصوص آنكه ، با گذشت 9ماه از سال‌جاری تنها 40درصد از بودجه چهار هزار میلیارد تومانی‌ای که باید به بخش حمل‌ونقل عمومی اختصاص می‌یافت، واگذار شده و دولت سهم 2.4هزار میلیارد تومانی مردم را مسدود کرده است. همچنين شنيده مي شود ، مجلس قراراست ، طرح جامع کاهش آلودگی هشت کلانشهر کشور را مورد بررسی قرار دهد.
حسينعلي شهرياري عضو كميسيون بهداشت ودرمان مجلس با تاكيد بر آلودگي هوا به عنوا ن مشكل جدي كلانشهرها مي گويد: آلودگي هوا دلايل مختلفي دارد كه شايد از علل عمده آن ، اتوموبيلها باشند كه حدود 70 درصد آلودگي ها را در پي دارند . زيرا اكثر اتوموبيلها به خصوص توليدداخل ، استاندارد لازم را ندارد. همچنين سوخت مصرفي خودروهاي ما داراي استانداردهاي مناسب نيست واز آلايندگي بالايي برخورداراست. سوختهاي خانگي ما نيز كه در فصول سرد بيشتر مي شود نيز از استاندادربرخوردار نيست .
وي بااشاره به عدم اجراي بهينه برنامه هاي كاهش آلودگي هوا مي افزايد : طرح تعويض خودروهاي فرسوده كه آثار بسياري در كاهش آلودگي هوا داشته به دليل نبود منابع مالي كافي به طور كامل به اجرا در نيامده است . شهرتهران به دليل شرايط جغرافيايي و احاطه شدن توسط كوهها ، شرايط وارونگي رادارد .چنانكه حتي گفته مي شود اين شهر 250 روز وارونگي رادر سال تجربه مي كند .
شهرياري با بيان اين كه ، هرساله بيش از 4000نفر به طور غير مستقيم به علت آلودگي هوا فوت ميكنند، ادامه مي دهد :افزايش سرطان تنها ناشي از آلودگي هوا نيست بلكه ديگر علل نيز همانند تغيير سبك زندگي ، مصرف فست فودها .وجود استرسها نيز دراين مقوله موثرند. سموم وكودهاي شيميايي نيز موثر است . اگر به دنبال راهكار مناسب وموثررفع اين معضل باشيم .بايد بگوييم كه مشكل نيازمند هماهنگي وهماريهاي بين بخشي است و نمي توان يك وزارتخانه ورا مقصر دانست بلكه يك اراده جمعي وجدي ، منابع كافي ومديريت علمي مي طلبد .
· با درختها به جنگ دود برويم
پروفسور اسماعيل كهرم باتاكيد براين كه ، آلودگي هواتنها يك عامل دارد وآن هم " عامل انساني" است .كه در بخشي فصول آسيبهاي آن جدي تر نمود پيدا ميكند . براي نمونه در فصول سرد كه شرايط سكون هوا پيش مي آيد .آلاينده ه اي مختلف كه منابع متعدد حاصل شده اند به دليل هواي سرداجازه جابه جايي و معلق مي ماند كه افزيش آلودگي ادرپي خواهدداشت .
اين فعال محيط زيست با تاكيد براين كه ، چرا هر ساله ماشاهد اين شرايط هستيم .، اظهار مي كند : هرساله با افزايش آلودگي ووارونگي هوا ، كميسيون الودگي هوا تشكيل مي شود ودر قالب چند برنامه همانند ،تردد زوج وفرد اتوموبيلها يا گسترش محدوده ترافيك سعي در كاهش اين معضل دارند . گاه نيز با تعطيل ساختن شهرها و تحميل ميليونها تومان خسارت به دنبال كاهش مشكلات هستند اما وقتي شرايط بهبود مي يابد ، مساله فراموش مي شود وآش همان آش مي شود وكاسه همان كاسه. در حاليكه بايد فكر اصلي و اساسي داشت.
پروفسور كهرم مي گويد: براي رفع اين مساله نخست بايد وسايط نقليه عمومي را تقويت كرده وگسترش داد تا استفاده از وسايل شخصي مقدور به صرفه نباشد. جلوي تردد خودروهاي تك سرنشين نيز گرفته شود .خودروهاي كه در شهرها تردد ميكنند ، استاندارد باشد و هرساله معاينه فني صورت گيرد. بنزين مصرفي ما نيز استاندارد نيست وازآلايندگي بسياري برخورداراست. تردد موتور سيكلتها نيز بر افزايش آلودگي موثراست زيرا آلايندگي آنها 8 برابر خودروهاست زيرا بنزين را با روغن مي سوزانند. اين عوامل را با آلو دگي كارخانه ها ، بيفزاييد براي همه اين آلودگيها تنها يك راهكار وجوددارد كه آن هم افزايش فضاي سبزي است . گرچه در تهران سرانه فضاي سبز به 18 متر براي هر نفر رسيده وافزايش يافته ، اما نسبت به استاندارد جهاني كه 60 متر براي هر نفر برآورد مي شود ، همچنان فاصله دارد . اين درحاليست كه به طور كلي ما سالهاست باغها را تخريب كرده وبه جاي ان در سراسر كشور برج وساختمان مي سازيم. درختان كاخ موزه سعد آباد قطع ميشود و در شمال تهران توت ستان ها از بين مي رود وبه ساختمان بدل مي شود. در مناطق 1 و5 شهرداري تهران باغهاي باستاني وجودداشت كه بارها به شهرداري تاكيد شد براي حفظ آنها خريداري شود ، اما چنين نشد .حال كه قيمت برخي از آنها به متري 10 ميليون رسده نمي توان انتظارداشت ، شهرداري از آنها پاركي 40 هكتاري بسازد. فضاي سبز تنها به محدوده اتوبانها محدود شده واين براي شهر 800 كيلومتر مربعي تهران كافي نيست.