غروب شده است و نم نم باران پاييزي خيابانها را لغزنده كرده است .دودخترجوان از پشت پنجره اتوبوس به اتوموبيل خارجي اشاره مي كنند وقتي اتوبوس رد مي شود هردو مي خندند. زن ميانسالي كه روبه رويشان نشسته ، نگاهشان مي كند. دختر مي گويد: ما ماشينها رو با راننده شون مقايسه مي كنيم. ميخوام ببينيم بهش مياد هم چي ماشيني سوار شه . همين زمان اتوموبيل خارجي قرمز رنگي كنارشان قرار مي گيرد حال هرسه مسافر نگاه مي كنند به راننده كه ميانسال است وباعجله مي خواهد سبقت بگيرد. پس از مدتي ناگهان اتوبوس ترمز شديدي مي گيرد. اتوموبيل خارجي هم مي پيچد دور خودش .. زن مي گويد: اين ماشين به اين راننده نمي اومد...
· دستي به تلفن همراه ودستي به فيلتر سيگار
اگر منصفانه به فرهنگ رانندگي در كشور نگاه كنيم ، نقاط ضعف وكاستي بسياري را مي بينيم.
بسياري از ما تجربيات شگفت آور وحتي ناخوشايندي دراين زمينه دارند .
سوري ، كارمند درهمين باره مي گويد: چند هفته پيش كه از ميهماني برمي گشتيم . درتاريكي شب نوركمرنگي را در اتوموبيلي كه به سرعت تردد مي كرد ديدم. با نزديك شدن به خودرو ، متوجه شدم دوسرنشين جوان آن درحال تماشاي تصاوير موبايل يكديگر ند.
س- سعادتي كه بيش از ده سال است گواهينامه گرفته نيز اظهار مي كند : به دليل نا به ساماني در رفتارهاي ترافيكي علاقه اي به رانندگي ندارم. زيرا متاسفانه كمتر روزي است كه تصادفي را در خيابانها نبينم. او با ناراحتي ادامه مي دهد: درحال حاضر حتي اگر مسافر خودرويي هم باشم ، بازهم دچار استرس مي شوم ومدام تاكيد مي كنم ، آهسته تر برويد. زيرا بارها شاهد بودم كه برخي رانندگان فقط براي چند ثانيه شتاب زدگي چه حوادثي را رقم زدند.
اين مادر اضافه مي كند: مدتي پيش ، دريكي از بلوارهاي پرتردد شهر ، راننده اي را ديدم كه يك دست تلفن همراه ودر دست ديگر سيگارش را گرفته بود ، تعجب كردم كه چطور رانندگي مي كند وفرمان اتوموبيلش را حركت مي دهد.
· انسان هنوز خطر ساز است
طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، به ازای هر یک کیلومتر کاهش سرعت، متوسط
تعداد تصادفات حدود 2 درصد کاهش ميیابد و هنگام مکالمه با تلفن همراه، 4 برابر احتمال دارد که راننده در مقابل علام تهای خطر،توقف نکند.
اينها چند توصيه است كه در كتاب فرهنگ رانندگي مي توان ديد . يوسف بهمن آبادي نويسنده اين اثر ميگويد: كتاب مزبور چکیده بیش از 3۵ کتاب و چندین مقاله در زمینه رانندگی (باید و نبایدها و فرهنگ) است که طی 4 سال گذشته مورد مطالعه و پژوهش قرار گرفته است. همچنين بخشی از این کتاب، دربرگیرنده مشاهدات و واقعیاتی است که اغلب ما دررزندگي روزمره خود تجربه مي كنيم.
وي تاكيد مي كند : با تمام چالشهايي كه باعث بروز حوادث ترافيكي مي شود ، اما عامل انساني همچنان موثرترين عامل در تصادفات محسوب مي شود.چنانكه در كتاب هم ذكر شده ، مطابق پژوهشهاي انجام شده 25 تا 30 درصد حوادث ترافيكي ناشي از عدم توجه به هنگام رانندگي است.
· تاخر فرهنگي يا فقدان ابزار مناسب ؟
گرچه چند سالي است سعي مي شود با فرهنگ سازي به اصلاح رفتارهاي نادرست ترافيكي پرداخت ، اما اين مقوله همچنان گره كوري در فرهنگ شهروندي ما محسوب مي شود. اما چرا؟
دكترحامد بخشي ، پژوهشگر اجتماعي با تاكيد به اين مساله ، مي گويد: درخصوص فرهنگ ترافيكي مي توان به دو فرضيه در زمينه علل بروز ناهنجاريها وتخلفات اشاره كرد .نخست نظريه تاخر فرهنگي كه براساس آن ، به هنگام ورود فناوريها به جوامع ، عناصر مادي آ ن سريعتراز عناصر غير مادي ؛ پذيرفته و گسترش پيدا مي كند. به اين ترتيب ، با رواج فرهنگ استفاده از اتوموبيل ، مردم به استفاده از آن رغبت نشان داده واين مساله را پذيرفته اند ، اما فرهنگ چگونگي استفاده از آن چندان گسترش نداشته است. اينگونه فرهنگ مادي وغير مادي استفاده از اتوموبيل با يكديگر تناسبي را نشان نمي دهند. ازاين رو ، براي رفع اين معضل بايد با استفاده از ابزارهاي فرهنگي ، رفتاروآداب ترافيكي رادرجامعه اصلاح كرد.
وي درادامه مي افزايد: بنابر نظريه ديگر كه جامعه شناسي به نام مرتون درباره از دلايل بروز ناهنجاريها مطرح مي كند : به دليل آنكه وسايل مشروع براي رسيدن به هدف دردسترس افراد نيست ، آنهااقدام به بروز رفنتارهاي نابه هنجار مي كنند. به اين ترتيب ، وقتي درجامعه ما قوانين و ابزار اجراي قوانين ترافيكي مناسب نيست ، جرايم رانندگي نيز وجودارد. براي نمونه ، با وجود تغييراتي كه برروي سيستم ترمز و امكانات فني خودروها صورت گرفته ، هنوز هم براساس قوانين 50 سال پيش ، در بسياري از جاده ها تابلوهاي سرعت به سرعت مجاز 30 -40 كيلومتر اشاره مي كنند كه با توجه به شرايط امروز رعايت نمي شود. يا در مراكز عمده خريد شهري با وجود تراكم ترافيكي ، پاركينگي وجود ندارد و تابلوي حمل با خودرو نيز ديده مي شود. اينگونه ، شهروندان از قوانين رانندگي تخطي ميكنند. اينگونه با گسترش ابزار مناسبمي توان ، مانع بروز ناهنجاري ها شد.
سوري نيز دراين باره مي گويد: علاوه بر مردم ، نهادها نيز دراين زمينه بي تقصير نيستند. چنانكه اگر نگاهي به خيابانها بيندازيم ، بسياري از آنها ، داراي خط كشي مناسب وعلايم رانندگي ضروري نيستند. براي نمونه ، برخي چهاررراهها ثانيه شماردارند برخي ها ندارند .همچنين در خيابانهاي اطراف بيمارستانها ، پاركينگ مناسبي نمي بينيم . درحالي كه مي توان يكي از پاركينگهاي مكانيزه را درهمين محلها ايجاد كرد.
· ضعف جامعه پذيري
خودرو چندان استخوان داري نيست .يك پرايد معمولي است اما به شدت ويراژ مي رود . راننده تاكسي كه به سرعت و حركات عجيب خودرو مشكوك شده خودش را به كنارش مي رساند مرد جوان سرش پايين است كه ناگهان بارديگر پرايد اززمين كنده مي شود و مي رود. چند متر بيشتربه چهارراهي پر ترافيك نمانده. راننده تاكسي شانه به شانه پرايد مي شود وبوق مي زند. مرد جوان سرش را بلند ميكند وباافتخارگوشي تلفن همراهش را نشان مي دهد.
بخشي دكتراي جامعه شناسي توسعه مي گويد : گرچه برخي رفتارهاي ترافيكي به دليل فرهنگ سازي به خصوص در يك دهه اخير اصلاح شده است ، اما از آ نجا كه در روند جامعه پذيري نسل جوان ، بي توجهي به قوانين رانندگي وجود داشته است اين گروه با همين فرهنگ رشد كرده اند .اين درحاليست كه وجود فن اوريهاي نوين نظير تلفن همراه نيز دربروز خلافهاي رانندگي موثر است.
نكته ديگر اين كه ، جوانان به دليل نبود مكانهاي مناسب نظير پيستهاي اتوموبيل راني به باز تعريف فضاها پرداخته وبراساس نياز خود از خيابانها براي نشان دادن برتري و تخليه انرژي وشورجواني اش استفاده مي كنند.
· خشت هاي اول را محكم بگذاريم
براساس آمارموجود ، 70 درصد سوانح رانندگي به زير 25 ساله ها مربوط مي شود. اين درحالي است كه اين گروه جز نيروهاي مولد بوده و سلامت انها در چرخه توسعه كشور تاثير گذار است.
ازاينرو ، بي توجهي به امنيت اين گروه مي تواند ، هزينه هاي گزافي را به جامعه تحميل كند.
چنانكه به تازگي رئیس مرکز مدیریت حوادث و فوریتهای پزشکی، هزینه حوادث ترافیکی در کشورمان را معادل 10 برابر بودجه ساخت و نگهداری راهها دانست واظهار كرد: هزینه وارد بر بخش سلامت جامعه 7/67 درصد کل هزینه تصادفات است که 7/4 درصد تولید ناخالص ملی است.
به دليل اهميت اين امر بسياري از كشورها ، بر آموزش وهدايت گروههاي سني جوانتر تاكيد دارند. جالب اينجاست كه حتي شركتهاي خودرو سازي نيز دراين زمينه مشاركت جدي داشته اند .
چنانكه شركت هوندا در قالب "كاروان ايمني ترافيك " به آموزش كودكان پيش‌دبستاني پرداخته است . طي اين برنامه كه از سال 1999 در مناطق مختلف توكيو آغاز شد. در سال 2008 اين كاروان به 641 مدرسه پيش دبستاني در سراسر ژاپن رفته و با بهره گيري از بازي ونمايش كودكان را با مسائل فرهنگ ترافيكي آشنا كرده است.