نگاهي به آموزش مسايل همسري
مي گويند : 20 درصد به مبتلایان به HIV از طریق روابط جنسی در کشور افزوده شده است .
ميگويند : طي شش ماه گذشته طلاق شش درصد رشد وازدواج 5درصد كاهش داشته است.
مي گويند: در ایران 40درصد طلاق ها به علت عدم رضایت جنسی صورت می گبرد
مي گويند: 50 تا 60 درصد طلاق ها به علت مشکلات و اختلالات جنسی بوقوع می پیوندد.
اين سالها دراين موارد بسيار گفته ها وشنيده ها نقل مي شود كه حكايت از اهميت موضوع دارد. اما وضعيت آموزش اين مسايل درجامعه ما چگونه است ؟
فرهنگي كه ارزشها را نفي مي كند
دكتر سيدكاظم فروتن ،رئيس كلينيك سلامت خانواده با اشاره به اينكه ،در بحث آموزش به زوجين فراگيري موضوعاتي همانند ، احترام متقابل ودرك نيازها وساير مسايل ضروري است مي گويد: مادرجامعه نسبت به مسايل زناشويي به دليل ديدگاههاي فرهنگي با كاستيهايي مواجه هستيم. چراكه هرموقع بحث از مسايل جنسي ميشود اين تصور رخ مي دهد كه ما مي خواهيم در معرض عام فحشايي را ترويج كنيم . درحاليكه وقتي آموزه هاي ديني را نگاه مي كنيم در زمان پيامبر اسلام (ص) وائمه معصومين (ع) به راحتي مسايل جنسي در ميان گروه متاهلين مطرح مي شده است . و اين گروه مسايل خود را مي پرسيدند اما امروزه لغت معني زندگي مشترك عوض شده ما فرهنگي ساختيم كه با فرهنگ اسلامي واقعي متضاد است. درحالي كه در آموزه هاي اسلامي چهارچوب وحريمهاي مشخصي براي زندگي خصوصي وعمومي تعريف شده است.
وي با تاكيد براين كه ما نبايد در نحوه نگرش مسايل جنسي از اسلام جلوتربيفتيم ، مي افزايد: .
درآموزه هاي ديني به روشني تاكيد مي كند كه همسران در حريم خصوصي خود چگونه با هم حرفهاي محبت بزنند واين روابط را به عنوان عبادت ياد مي كند . به اين ترتيب به يك رفتارانساني رنگ عبادت مي دهد . امادرمقابل ، در خارج ازاين چهارچوب همسري تاكيد مي كند كه نامحرمان به هم نگاه نكنند .اما درحال حاضر حريمهاي ما آميخته به هم شده است. بنابراين معتقدم ، درچهارچوب شرع بايد اين آموزشها رابه جوانان در شرف ازدواج وهمسران بدهيم . تا جامعه دچار مشكل نشوند.
دكتر محمد حسين شريفي نيا ، عضو هيات علمي پژوهشگاه حوزه ودانشگاه نيز باانتقاد از وضعيت آموزشي مسايل همسران مي گويد: درخصوص سلامت جنسي در آموزشهاي پيش از ازدواج هيچ فعاليت موثري وجودندارد وآنچه ما مي بينيم پرداختن به حواشي است . چرا كه اصل مساله پرداخت به روابط همسري ؛ به طور مشروع ، جامعه پسند ومنطقي است .اين رفتارها نيزنيازمند آموزش است . درغيراين صورت افراد دچار آسيب مي شوند .چنانكه امروزه از مسايل خانواده ها همين مقوله است كه در افزايش طلاق نيز موثراست.
دكتر سيد علي آذين ، مدیر درمان مرکز فوق تخصصی درمان ناباروری و سقط مکرر ابن سینا نيز دراين باره اظهار مي كند : به طور قطع آموزشهاي موجود ، نمی توانند پاسخگوی نیازهای حوزه سلامت جنسی در اقشار مختلف مردم باشند. گسترش آموزش های مرتبط با سلامت جنسی در کشور مستلزم پیش نیازهایی است که تا بطور نسبی محقق نشوند، اجرای برنامه های ديگر را با چالش مواجه می کنند.بنابراين متولیان سلامت، فرهنگ و آموزش در کشور باید ابتدا خود درک مناسبی از مسائل مرتبط با امور جنسی داشته باشند. سپس برای حقوق جنسی افراد و همچنین کیفیت زندگی جنسی زوجین احترام قايل باشند.براي نمونه ، وقتی برخی متخصصین از لزوم آموزش در حوزه سلامت جنسی برای مخاطبین مختلف صحبت می کنند، بسیاری از مسوولان و حتی همکاران خودمان دچار سوء تفاهم می شوند. عده ای بر این باورند که هرگونه آموزشی باعث تحریک جوانان به تجربه روابط جنسی می شود. درحالي كه شواهد مختلف تحقیقاتی در جوامع مختلف نشان می دهند که چنین باوری مردود است. "دانستن" بیش از آن که مشوق فرد به رفتار پرخطر باشد، نقش بازدارنده دارد.
مسوول کلینیک سلامت جنسی مركز ابن سينا مي افزايد: در خصوص ملاحظات مربوط به سلامت جنسی تقریباً در کشور راهبرد و برنامه خاصی نداریم. در چنین شرایطی تدابیر آموزشی محدود و پراکنده ای که اتخاذ می شوند اگرچه در حد خود مفید هستند ولی به طور قطع نمی توانند پاسخگوی نیازهای حوزه سلامت جنسی در اقشار مختلف مردم باشند.
· داناياني كه درد را پنهان مي كنند
جمعيت تحصيلكرده كشور افزايش يافته است ومنابع اطلاعاتي بسياري دراختيارهمه است .اما هنوز همسران مشكلات خودرا حتي ازمتخصصان ومشاوران پنهان مي كنند. آيا اين نشانه ضعف نيست؟
دكتر شريفي نيا مي گويد: از مختصات فرهنگي جامعه ايراني ، مي توان به حيا ، محجوب بودن ، پنهانكاري اشاره كرد اما طي چند دهه اخير مولفه هاي حكومتي واجرايي نيز به اينهادامن زده است وصحبت كردن دراين زمينه نوعي زشت انگاري تلقي شده است . البته درهمه جاي دنيا طرح چنين مسايلي راحت نيست وجز حوزه خصوصي زندگي محسوب مي شودو حوزه پنهان زندگي آدمهاست بنابراين صحبت دراين زمينه دشوار مي شود.
دكتر فروتن نيز دراين باره مي گويد : دراين زمينه خانواده مقصرنيستند ومظلوم واقع شده است . به نظرم افراد متخصص ، افراد متولي اجراي برنامه ودستگاهها و همه ما مقصرهستيم .فضايي ايجاد كرديم كه طرح مسايل زناشويي حتي در نزد متخصص ضد ارزش وعيب محسوب شود. اين را ما فرهنگ كرديم. ما در بحث بستن كمر بند ايمني فرهنگ سازي كرديم ، جريمه قرارداديم و هزارراه حل تا حوادث را كاهش دهيم امادربرابر سلامت جنسي خانواده چه كاري داشتيم؟
چه برنامه اي به طور سازماندهي شده داريم ؟ بگوييم برنامه مادر زمينه تحكيم خانواده در زمينه روابط همسري در برنامه هاي كلان كشور چيست ؟ درحالي كه بايد فضايي ايجاد كنيم كه زن ومرد ، بداند همسري چيست. آيا همسري خريد وسايل زندگي و پخت وپز وخانه داري است؟ وقتي شاهد رشد طلاق هستيم بايد بپذيريم شيوه ها وبرنامه هاي مادرزمينه تحكيم خانواده نادرست است وبايد اصلاح شود.
رئيس مركز سلامت خانواده ادامه مي دهد: براي مديريت مسايل خانواده نيازمند مديريتي واحد وتشكيل شوراي خانواده متشكل از نهادها ووزارتخانه ها هستيم تا مسايل زيربنايي وريشه اي بررسي شود .به اين ترتيب به طورمنسجم برروي مسايل كارشود .اين درحاليست كه ، درحال حاضر ارگانهاو مراكزي كه دراين حوزه فعال هستند ، موازي كاري مي كنند وحتي گاه برنامه هايشان درتعارض وتضاد بايكديگر است برخي موارد آثار فعاليت يكديگر راخنثي مي كنند يا با تغييرمديران سياستها وبرنامه ها 180 درجه تغيير ميكند. بااين شيوه كه نمي توان خانواده را مستحكم كرد. اگر ما جامعه سالم مي خواهيم ويا به رشد وتوسعه كشوراعتقادداريم بايد به خانواده سالم بيشتر توجه كنيم. اسكلت يك زندگي مشترك روابط همسري سالم است.
دكتر علي آذين ، مسوول کلینیک سلامت جنسی ابن سينا نيز با اشاره به نقش مهارتهاي همسري در تحكيم خانواده مي گويد: تشکیل خانواده مرحله مهمی از زندگی است که به دانش، مهارت و شایستگی های خاصی نیاز دارد. خودشناسی، مهارت های ارتباط موثر، مهارت های حل مساله و مهارت های تصمیم گیری از جمله این قابلیت ها هستند. آشنایی با ویژگی های جنسی خود و جنس مخالف نیز بخشی از این ملزومات است. برای داشتن یک زندگی مهروزانه وبادوام ، حضور همزمان عناصری همچون جذابیت و روابط جنسی رضایت بخش در کنار صمیمیت بین زوج و تعهد و مسوولیت پذیری لازم هستند. همچنين در عصر حاضر باید بپذیریم که کیفیت زندگی جنسی برای زوج ها بسیار پراهمیت تر شده است. از طرفی دسترسی به این اطلاعات به شکل صحیح و علمی از جمله حقوق افراد است.
· چرا ماهواره آسيب زا شده؟
امروزه دنياي مجازي و شبكه هاي ماهواره اي ازمنابع عمده اطلاعاتي درزمينه مسايل زناشويي مي باشند . تا آنجا كه بسياري دركشور آنها را مروج ، ابتذال وآسيب مي دانند. اگر چنين است ، چرا در ساير جوامع ، اين گونه آسيبها كمتر ديده مي شود؟
دكتر فروتن با تاكيد براينكه ما خانواده ومسايل آن را جدي نگرفته ايم ، مي گويد: اين رابايد از مسوولان اجرايي كشور پرسيد. مادرزمينه مسايل خانواده وآموزش همسران چه دراختيار مردم قرارداديم كه براي اين موضوع، به سراغ ماهواره واينترنت نروند؟ همسران اگر دراين زمينه پرسش ونيازي داشتند بايد حل كنند پس بايد به دنبال منبع بروند .منبعي كه درآن صاحبنظران صالح ، امين ، متعهد ، دانا بپردازند. اما ما چه مركزي را دايركرديم كه مشكل زوجها را حل كند . ما وقتي دراين زمينه نقص داريم دشمن دقيق وآگاهانه روي آن سرمايه گذاري مي كند وباتاكيد بر اهداف فرهنگي وتجاري خود از آن سود ميبرد. به هرحال چه دشمن خارجي وچه دشمن داخلي اين مساله راناديده نمي گيرد . درحال حاضر درداخل كشور نيز شركتهايي فعال هستند كه به ظاهربراي كمك به مشكلات خانواده فعاليت مي كنند اما نيت وثمره كارهاي آنها تخريب وانحراف خانواده است وهيچكس هم بر آنها كنترل و نظارت نمي كند.
دكتر مصطفي اقليما ، رئيس انجمن علمي مددكاري ايران نيز اظهار مي كند : طرح مسايل زناشويي در بين جامعه ومردم تابو نيست بلكه براي دستگاههاي اجرايي ونظام آموزشي ما تابوست .زيرا امروزه هر فردي با توجه به منابع درست ياغلط موجود وبه شيوه خودش به اين اطلاعات دسترسي دارد وبه دنبال رفع مشكل خود است . وي ادامه مي دهد: وجود سايتها وماهواره دركشورما آسيب زا نيست . زيرا اگر افراد اين مطالب را نخوانند وتصاوير را نبينند بازهم آسيبهايي دربرخي خانواده ها وجود دارد . مگر پيش از انقلاب فناوري هاي نوين بود ، چرا روابط متعدد را مي ديديم. اگر ما آسيبي دراين حوزه مي بينيم به دليل ، نبود آموزش آگاهانه است.
دكتر شريفي نيا متخصص روانشناسي باليني نيزبا رد فرضيه نقش ماهواره واينترنت در بروز ورواج آسيبها اظهار مي كند: ماهواره و در سراسرجهان آسيب زا نبوده است . اگردر جامعه ما چنين است به اين علت است كه فاصله بين آنچه كه مي دانيم وبايد بدانيم زياد شده است . از اينرو آستانه حساسيت مردم به مسايل جنسي آنقدر پايين آمده كه باديدن يك فيلم وعكس دگرگون مي شوند درحاليكه امروزه دردنيا با بالا بردن آستانه حساسيت افراد دراين زمينه سعي مي كنند فشارها را كاهش دهند .
دكتر آذين مي گويد: این روزها گاه مسوولان و حتی کارشناسان، معضلات اخلاقی و اجتماعی را به سادگی به رسانه هایی مثل ماهواره و رواج پورنوگرافی نسبت می دهند. درحالي كه بسیاری از دلايلي که مطرح می شوند در واقع خود پیامدی ازعلل اصلی هستند.. اگر امروزگاه شاهد هستیم که نارضایتی جنسی باعث خروج از تعهد می شود اغلب به دلیل کمرنگ شدن سایه مفاهیمی همچون اخلاق، تعهد و شرم بر سر آن خانواده است.
وي ادامه مي دهد: اگر استفاده از وسائل نقلیه در کشورهای دیگر این حجم از تلفات و خسارات را که در کشورمان شاهد آن هستیم به بار نمی آورد. به دليل آن است كه دراين كشورها ،علاوه بر وجود استانداردهای بالاتر ایمنی برای خودروها و جاده ها، استفاده کنندگان از خودروها نیز نگرش و عملکرد متفاوتی در مواجهه با قانون دارند. از همين رو ، وقتی فناوری جدیدی وارد زندگی آنها می شود به شکل همزمان به فرهنگ سازی می پردازندو در کنار آن به شناخت آسیب شناسی استفاده از آن فناوری و یافتن تدابیری برای کاستن از آسیب ها می پردازند. اما در ساير كشورها هیچ زمینه سازی مناسبی صورت نمی گیرد.
· مراكزي كه ناديده مي گيريم
چند سالي است كه مراكز متعددي نظير كلينيك هاي سلامت براي رفع مشكلات زوجها فعاليت
مي كنند. اما اغلب افراد نيز آگاهي چنداني از فعاليت آنها ندارد.
دكتر سيد علي آذين دراين باره مي گويد: بخش قابل توجهی از مردم در حال حاضر به دنبال استفاده از چنین خدماتی هستند ولی اغلب نمی دانند باید به کجا مراجعه کنند. حتی اگر بتوانیم نیاز مردم را در این حوزه به تقاضا تبدیل کنیم باید توجه داشته باشیم که لازم است این کلینیک ها ویژگی های خاصی داشته باشند .براي نمونه ، اين مراكز برای ارايه خدمات به لحاظ زمان و مکان در دسترس اقشار مختلف مردم باشند و هزینه قابل قبولی داشته باشند.همچنين از متخصصین واجد شرایط برخوردار باشند چرا که مشاوره، راهنمایی یا درمان نادرست می تواند اثرات بسیار مخربی بر زندگی فرد بگذارد.اصول محرمانگی و حفظ اسرار مراجعه کنندگان باید یک دغدغه جدی در این کلینیک ها باشد و از همه مهمتر هیچیک از شاغلین در این مراکز نباید به خود اجازه دهند تا در خصوص مراجعه کنندگان و مشکلات آنها به قضاوت بپردازند. بنابراین گسترش این کلینیک ها بدون برنامه ریزی و تربیت نیروی تخصصی دارای علم و مهارت های بالینی امکان پذیر و حداقل سازنده نیست.
دكتر فروتن نيز با تاكيد بر نقش مشاوره اظهار مي كند : همسراني كه دچار مشكل هستند يا ناچار ند اين زندگي مشترك را تحمل كنند ازدواج راتحمل ميكنند يا با چند بهانه طلاق دهند . اما مهم اين است كه زوجها زماني به دادگاه ميروند كه حرمت همسري و انساني بين آنها شكسته شده است . دراين زمان ، مشاورچه مي تواند بكند . ما برنامهاي داريم به عنوان مشاوره پيش از طلاق ، به نظرم اين مشاوره خيلي دير هنگام است . با نصيحت آنها شايد زن وشوهر به زندگي مشترك برگردنند اما به دليل خصومتها وحرمت شكني ها اين زندگي ورابطه شكننده است . مااين مشاوره را بايد چند سال زودتر مي داديم. حتي مردم جامعه نظير مشاوران ومديران اجرايي نبايد تصوركنند زماني بايد به اين مراكز مراجعه كنند كه مشكلي رخ داده است . به راستي اگر كارشناسان ومشاوران براي بهبود وارتقا روابط همسري تلاش كنند ايرادي دارد؟
دكتر اقليما اما درباره محدود كردن اين عامل در طلاقها مي گويد: عوامل متعددي درفروپاشي در بنياد خانواده موثرند بنابراين تنها با دست گذاشتن برروي مسايل جنسي نمي توانيم خانواده را تحكيم كنيم مابايد از جوانب مختلف مسايل خانواده را حل كنيم. اما چنانچه خانواده اي درگير چالشهاي مختلف اقتصادي ، فرهنگي، اعتياد و.... باشد با افزوده شدن مسايل جنسي نيز منفجر ميشود. درواقع مسايل زناشويي كبريتي است كه اين آتش را شعله ور مي كند .
* بخش نخست این مطلب امروز در ص جامعه روزنامه قدس به چاپ رسیده است.. اما من اینجا به طور کامل مینویسم..