حجه الاسلام علي الماسي ، رئيس موسسه فقه واصول اهل البيت (ع):
به جاي اشاره:
· روزنامه قدس : بي تعارف بايد گفت كه بحث ونظر براي موضوعاتي نظير صيغه يا ازدواج موقت وهمان متعه، چه موافق باشي يا مخالف جسارت ميخواهد .زيرا همواره افرادي در دوسو ي اين خطوط ايستاده اند كه افرادرا با نگاهها وقلمها وكلامشان كه صد البته اغلب زهر آگين وخصمانه است بنوازند. پس در آغاز اين بحث ، ازتمام كارشناسان وصاحبنظران كه جسارت سخن گفتن را دراين حوزه داشته ودارند سپاس گزاري ميكنيم واميدواريم اين مباحث راهگشاي مشكلات جامعه امروز ما باشد.
***
چندين قرن است كه بحث ازدواج موقت در جامعه اسلامي مطرح ميشود وهميشه واكنشهاي متفاوتي داشته است. اغلب نيز تلاش ميكنند با استمداد از ابزار واسناد مختلف به نفي وتاييد آن بپردازند. مانيز در نخستين قدم به سراغ حجه الاسلام علي الماسي ، رئيس موسسه فقه واصول اهل البيت (ع) واز موافقان" متعه" رفتتيم و دراين زمينه با وي به گفتگو نشستيم كه با هم نظرات ايشان را ميخوانيم. در ضمن ساير صاحبنظران ميتوانند ديدگاه خود را دراين باره بيان كرده و گروه جامعه روزنامه قدس پذيراي نقطه نظرهاي انها مي باشد.
· آقاي الماسي ، به نظر شما در شرايط امروزي طرح و تاكيد بر" ازدواج موقت" تا چه حد ضروري است؟
- به نظرم همانطور که دردین اسلام ومذهب تشیع ازدواج موقت ومتعه که در روایات مجاز شمرده شده است .درجامعه ما نیز باید نسبت به آن نگاهها تغییر کرده وآن رنگ منفی که در آن است برداشته شود ونگاه معقولي شود. لازمه این دگرگونی نیز فرهنگ سازی مناسب است زیر آنچه امروزه ضرورت وجودی متعه را درجامعه نفی میکند، دین وقانون وعقل نیست بلکه فرهنگ نادرستی است که این بحث را تابویی قلمداد میکند که فرصت گفتگو وبررسی منطقی را نمی دهد ازاین رو گاه شاهد هستیم برخي از مردم حاضرند خود واطرافيان رفتار غیر شرعی انجام دهند اما بحثي از ازدواج موقت نباشد. البته علاوه بر آنکه بايد نگاههای منفی به آن اصلاح شود ضروری است که از رواج بی ضابطه آن نیز پرهیز کرد. برای فرهنگ سازی نیزباید بسترهای آن فراهم شود زیرا متاسفانه در جامعه ما وقتی میخواهند مقوله ای را رواج بدهند یا حتی نفی وریشه کن کنند .غوغا وهیاهو کرده ورسانه ای میکنند وسپس در میان آحاد مردم وغیر آکادمیک لوث میکنند وپس از جوسازي ها، شرو ع به بحث وتحلیل میکنند . در حالیکه اغلب مسایلی نظیر مقوله ازدواج موقت باید در ابتدا به صورت علمی ومنطقی توسط صاحبنظران حوزه ودانشگاه بررسی وآسیب شناسی شود. همچنین به تفکیک این مساله با روابط غیر اخلاقی وشرعی پرداخت چراکه این مقوله همانند یک لبه تیغ است و مرزی حساس بین آن وروابط غیر شرعی وجوددارد حتی افراد با کوچکترین اشتباه مي توانند دراین زمینه به فساد بیفتند . به این ترتیب کار آیی وکار کردی که این مقوله برای مصونیت از رواج فسادداشته لوث مي گردد.پس باید ضرورتها وکارکرد متعه مورد تحلیل مجامع علمی وتخصصی قرار بگیرد.
به نظرم ،در جامعه امروزی ما که بسیاری از حد وحصر های دینی از بین رفته است وچه بخواهیم وچه نخواهیم روابط بین جنس مخالف وجوددارد در برخی مناطق یک رفتار ناهنجار ضد دینی فاسد فرهنگ سازی میشود، توجه به ازدواج موقت ميتواند يك راهكار باشد. به نظر شما یک راهکار منطقی این نیست که یک فرهنگ درست را جا بندازیم؟ درواقع ما میخواهیم رفتاری که درحال انجام است ورخ میدهد را در قالب استاندارد دینی قراردهیم. به اعتقاد من ،از اشکالات ما این است که جوانان را در شرایطی که نیازشان هست محدود میکنیم بعد میگوییم رفتارهاي شما ناپسند است. درحالیکه باید این محدودیت را برداشت ودر قالب چهار چوب دین آزادی دهیم. امروزه از دغدغه های جامعه ازدواجهای شکست خورده وناكامي است كه به دلیل عدم شناخت طرفین از یکدیگر حاصل مي شود. حال آنکه اگر جامعه وخانواده ها این را بپذیرند که طی شروط وقیود خاص ومورد نظر که خانواده می پذیرند طرفین بتوانند در قالب ازدواج موقت با هم معاشرت داشته وبیشتر یکدیگر را بشناسندو سپس این ازدواج دائم شود، با شناخت به دست آمده كمتر مشكلي درازدواجها رخ ميدهد حتی اگرطرفين طي اين معاشرتهاي خانوادگي دریافتند که مناسب یکدیگر نیستند طلاقی رخ نداده است .من براساس تجربه وتحقيق دريافتم كه ، بسیاری از جواناني که روابطی با جنس مخالف دارند ازاین رفتار به دلیل پیامدهای ناخوشايند مختلف رضایت ندارند ونمی پسندند. براي نمونه ، از بیان وآثاراین مساله در زندگی آینده خود نگران هستند . این در حالیست که نمیتوان وجود غرایز جنسی وروابط موجود را نادیده گرفت . در واقع ما با نهي ازدواج موقت، درجامعه امروز به جای حل مساله صورت مساله را پاک میکنیم. درحالي كه ، ازدواج موقت نقش درمانی دارد ، از همين رو برای افردی که متاهل هستند وهمسر دائمی دارند و مشکلی نیز درر وابط خود ندارند اما مکرر به دنبال این مساله است توصیه نمی شود.
· ما احاديث مختلف وحتي متناقضي در باره " ازدواج موقت" مي بينيم. علت اين مساله چيست؟
براساس پژ وهشها وبرسيهاي كه درزمينه احاديث وازدواج موقت انجام دادم، دريافتم كه سه دسته روایات دراین زمینه وجوددارد.نخست احادیثی که آن را جایز دانسته است. دسته ای دیگر توصیه میکند به این امر وسپس احادیثی که نهی میکنند. که اینجا این پرسش مطرح میشود که دلایل این تفاوت چیست؟ برای پاسخ باید نگاه کنیم این احادیث در چه شرایط وموقعیتی مطرح شده است. به طوری که پيشوايان معصوم (ع) ما به اصحابشان که در جوامعی زندگی میکردند که این مساله پذیرفته نشده بود و طرح وانجام ازدواج موقت دردسر ساز بوده چنين ازدواجي را نهي كرده اند. یا براسا س احادیث متعه به دلیل خاص نهی شده است . به طوری که گفته میشود ازدواج موقت براساس شهوت پرستی نباشد. به این ترتیب ، درافرادي كه به آن اعتیاد پیدا کنند و مکرر به دنبال افرادی برای متعه باشند ، مناسب نيست . اینگونه برای نهی از متعه دلیل ثانویه ای وجوددارد. به این ترتیب دلیل اولیه بر توصیه است اما به دلیل مسایل دیگر دلیل ثانویه یا نهی مطرح میشود.
*آقاي الماسي ، نظر شما درباره ثبت چنين ازدواجهايي چيست؟
- به نظرم از راهكارهاي ساماندهي وپرهيز از بي بند وباري ثبت قانوني آن است .به اين ترتيب با فرهنگ سازي مطلوب به كنترل ونظارت در ازدواج موقت نيز بپردازند حتي ميتوانند با تصويب قوانين به تحديد آن بپردازند .براي نمونه ، گاه مشاهده ميشود پسران مجردي كه از تمول اقتصادي نيز برخوردارند براي فرار از مسووليت تشكيل خانواده دائم به ازدواج موقتهاي متعدد مي پردازند، كه اين پسنديده نيست زيرا اصل تشكيل خانواده پايدار از اصول مورد تاكيد در اسلام است. ازاين رو ، ازدواج موقت براي افرادي با شرايط خاص توصيه شده است. همچنين از حكمتهاي عمده آن، كمك به دوام خانواده است.
* همانطور كه اشاره كرديد ، متعه يك شيوه درماني براي كاهش آسيبهاست .به اعتقاد شما ، درحال حاضر در جامعه ما تمام راهكارهاي مناسب واصولي نظير تلاش براي گسترش ازدواج دائم يا پيشگيري از طلاق و... اجرا ميشود. كه ما به دنبال روش درماني متعه برويم؟
- بله ماهنوز به طور كامل به دنبال موانع حل مشكلات ازدواج دايم نبوديم وبايد تلاش كنيم. اما ازدواج موقت مساله اي بعد ازبروز مشكلات وراهكاري براي حل آنها نيست. . بلکه به اعتقاد من ، راهکاری در کنارساير راهكارهاي اصولي گاه نیز مقدم بر آنهاست. چنانكه اگر ازاين مقوله در شناخت پيش ازازدواج بهره بگيريم ، از مشكلات خانواده وجوانان كاسته ميشود.
* برخيها توصيه ميكنند كه به تشكيل مراكزي مشخص براي انجام چنين ازدواجهايي بپردازيم. به اعتقاد شما اين مساله قابل تاييد است؟
- گرچه اين امر مورد بارها مطرح شده وحتي گاه شنيده شده مراكزي دراين زمينه فعاليت داشته است. اما من به هيچ وجه اين امررا تاييد نميكنم. زيرا بسياري اززناني كه براي تامين نيازهاي گوناگون خود ، تن به ازدواج موقت ميدهند ، حاضرنيستند به اين مساله معرفي شوند. بلكه آنه نيز ميخواهند با اين وسيله زندگي كنند.امروزه تعدادي از زنان جامعه ما با وجود مشكلات متعدد ، ازدواج موقت ميكنند وهيچكس هم از مشكلات ومسايل آنها آگاه نيست پس چرا ما بايدآنهارا معرفي كنيم. به نظرم اگر قرار است دراين زمينه فرهنگ سازي شود بايد براساس آموزه هاي اسلامي باشد نه مسايل دلخواه خودمان. زيرا ايجاد چنين فضاهايي بيشتر به فضاهاي خاص غربي شبيه است كه خدمات خاصي ارائه ميكنند. درحاليكه ما سعي داريم از آسيبهاي بي بند وباري جنسي مصون بمانيم.