نمیدانم چند شنبه است .همه خوابیده اند من برای پسرم کلاه می بافم. تلویزیون روشن است و"رادیو هفت" نشان میدهد. دخترک شیرین زبانی با برادرش آمده اند وحرف میزنند. شاید هم سن بچه های من باشند. دخترک به مجری میگوید : میخواهد 4 فرزند داشته باشد که وقتی او بیرون میرود تنها نباشند..." من سا لهاست هر روز بیرون میروم . ساعتها تایپ میکنم .اززمانی که شوهرم دانشجو بود تا امروزکه کارمند ساده ای است تایپ کردم. نمیدانم چند میلیون کلمه شده است. شاید به تعداد کلماتی که دلم میخواست این سالها به فرزندانم بگویم یا از آنها بشنوم.
***
این روزها تعداد زنان شاغل درجامعه ما کمتر ازمردان نیست . زنانی که ناگزیرند برای حضوردرعرصه اقتصادی واجتماعی ، مسولیتهای مضاعفی را بپذیرند. این درحالیست که به اعتقاد صاحبنظران اساسی ترین مسولیت هرزن، مادری کردن اوست. اما حال که بخشی از جمعیت مادران ما ناگزیر از حضوراجتماعی هستند. خانواده وجامعه چگونه میتواند اورا حمایت کنند تا درانجام مسوولیتهای متعدد خود موفق باشد؟
* حمایتهای خانوادگی
به اعتقاد بسیاری از زنان ، خانواده به خصوص همسران نقش موثری درزمینه مشارکت زنان درجامعه دارند. شهین سعیدی راد که امروز پزشک ومدرس دانشگاه است. بااشاره به تجربه زندگی خود میگوید: من در 17 سالگی ازدواج کردم وچون پزشکی قبول شدم وهفت سال دردانشگاه تحصیل کردم .حدود 15 سال نیز سابقه کاردارم. اما آنچه درموفقیتم قابل توجه است ، همراهی والدین وهمسرم دراین راه می باشد. به نظرم اگر همسرم مخالف ، تحصیل واشتغال من بود ،هرقدرهم من تلاش میکردم بازهم نمیتوانستم دراین عرصه ها موفق شوم .چون همیشه مانع جدی وجود داشت.
وی ادامه میدهد: من طی این سالها دریافتم مردها اگر موردی را نپذیرند محال است همکاری وهمراهی کنند .چنانکه از زنان میشنوم موقع امتحان یا زمانی که تراکم کارهاست ، همسرمان خیال سفر،مهمان داری ، تهیه مربا وترشی و..و...به سرشان میزند ازاین رو به دیگران به خصوص دانشجویان ، توصیه میکنم همسرتان را نیز به کارهایتان واردکنید وازاو همکاری بخواهید.
این مدرس دانشگاه همچنین معتقد است: حمایتهای بزرگترهای خانواده نیز درتوفیق زنان شاغل قابل تامل است. چنانکه در زندگی من حمایتهای والدینم بسیار درموفقیتم موثر بود وباعث هموارکردن مسیر زندگیم بود.
قدسی ، مربی دانشگاه نیز اظهار میکند: برای داشتن خانواده ای سالم همکاری همه اعضای خانواده به ویژه همسر ضروری است .زیرا وجود همسری پشتیبان میتواند به بانوان شاغل کمک کند تا بهتراز عهده چالشهای موجود در محیط کار یا وظایف خانوادگی برآید. بنابراین زنان باید بیاموزند که چگونه میتوانند از مشارکت همسران بهره مند شوند وآنها را بارفتارها وواکنشهای نامناسب دلسرد نکنند.
وی درادامه اضافه میکند: درکنارهمراهی همسران سایر اعضای خانواده به خصوص فرزندان میتوانند نقش موثری در همکاری با مادر داشته باشند. ازاین رو تربیت فرزندان مستقل وتوانمند و آگاه میتواند ، بسیاری از مشکلات مادران شاغل را کم کند.
* دردسرهای زنان شاغل
بسیاری از مردها همراه یکدل زنان در مسیر اشتغال آنها هستند .اما برخی از زنان نیز سعادت این همراهی را تجربه نمیکنند.
کتایون.د – یکی از این زنهاست اوکه 17 سال سابقه کاردارد میگوید: طی این سالها با هر روشی سعی کرده ام که همسرم را همراه کنم اما نشد.اویکروز میگفت : غذای مانده نمیخورم من صبح غذایم راآماده میکردم ومیگفتم : زودتر که آمدی گرم کن. بعضی وقتها که خودم زودتر می آمدم با یونیفرم تنم به آشپزخانه میرفتم وبساط غذا را آماده میکردم. اما همیشه ناراضی بود. .درحالیکه برای گذران زندگی به در آمد من نیاز داریم مدام سعی میکند تلاشهای مرا ناچیز نشان دهد. میگوید: مگه تو چه کارمیکنی... ..اگه در آمد ت نبود که نمیگرفتمت..
ریحانه –م نیز که دوفرزنددارد میگوید: تنها مسوولیت همسرم درخانه این است که پول بیاورد. درغیر اینصورت تمام مسوولیتها ازخرید ،مهمانی و مسایل بچه ها با من است . به او میگویم :دخترم مریض است میگوید : خوب فردا زودتر بیا ببرش دکتر.میگویم : بیمه ماشین تموم شده ، جواب میدهد: پدرت نمیتونه ببره.. میگویم فرداشب تولد خواهرزاده ات است ؟ میگوید : خوب بعد که رفتیم هدیه اش رو میبریم ، فرداشب فوتباله..چون تمام مسوولیتها بامن است تمام انتقادها وگلایه ها نیز به من برمیگردد که این مشکلات ومسوولیت مرا صد چندان میکند.
* فقدان حمایتهای قانونی
طرح کاهش ساعت کارزنان از 44 به 36 ساعت در هفته ، دورکاری ، افزایش مرخصی زایمان ، پاس شیرو.. اینها قوانین و طرحهایی است که درحمایت از زنان شاغل بارها تکرار میشود. اما آنچه که نصیب زنان میشود ، بی مهری وبی توجهی عرصه اشتغال با آنهاست.
دکتر سعیدی با تاکید به همین مساله میگوید: آنقدر که حمایتهای خانوادگی درجامعه ما وجوددارد حمایتهای قانونی واداری از زنان نمیشود. درحالیکه با وجود قوانین متعددی دراین زمینه ؛بازهم زنان کمتر فرصت بهره مندی از مزایای قانونی رادارند.
وی با اشاره به تغییرنگرش نسبت به خانه داری زنان ادامه میدهد: از نقاط ضعف درجامعه ما بیتوجهی به نقش خانه داری زنان است درحالیکه اگربه طور قانونی این نقش جدی گرفته میشد ، بسیاری از مشکلات جامعه کاسته میشد وحتی بسیاری از زنان به خانه ها برمیگشتند. این درحالیست که خانه داری هیچ جایگاه قانونی در کشورماندارد.بنابراین ما نیازمند بازتعریف این مسوولیت هستیم
دکتر سعیدی همچنین اظهار میکند: اغلب زنان خانه دار ما پس از سالها زندگی مشترک هیچگونه پشتوانه اقتصادی ندارند تا بعد از فوت همسر نیازمند نباشند . چرا یک زن که 30- 40 سال بار زندگی مشترک را کشیده حتی نباید آنقدر توان اقتصادی واجتماعی داشته باشد که بتواند با آرامش برای اموات اش خیرات کند.اگر ما به دنبال تکریم خانواده هستیم باید تکریم اعضای آن را نیز تامین کنیم.
منیر پشمی ، کارشناس ارشد مطالعات زنان باتاکید براینکه مادری خودش شغلی تمام وقت است ، میگوید : باتوجه به چالشهای اشتغال زنان به نظرم باید درباره بالا بردن شان زنان خانه دار، کار کرد . در جامعه ما گویا شان یک زن دیپلمه شاغل بالاتر از یک زن دکتر خانه دار است ! وقتی می گویی خانه دارم انگار فکر می کنند هیچی سرت نمی شود درحالیکه زن بودن همیشه مسوولیتها ووظایفی را به همراه دارد.
سلیمی ، کارشناس معارف اسلامی نیز با تاکید براینکه بنابر اموزههای دینی ما مهمترین نقش ووظیفه زنان ، مادری است اظهار میکند: دربسیاری از کشورهای غیراسلامی که ادعای تکریم وتحکیم خانواده را ندارند با حمایتهای قانونی گوناگون از این نهاد حمایت میشود اما درجامعه ما چنین نیست. در جامعه ما زنان ومردان شاغل دوش به دوش هم فعالیت اقتصادی میکنند اما پس اندازها ومالکیتها به اسم مردثبت می شود.
وی ادامه میدهد: قوانین متعددی برای حمایت زنان تصویب میشود اما برنامه ریزان وقانونگذاران به این رویه به چشم لطف به زنان نگاه میکنند واین قوانین را نوعی دلسوزی به زن محسوب میکنند که در واقعیت این حق زنان است.بنابراین پیشنهاد میکنم به طور قانونی همانگونه که در آموزه های اسلامی اشاره میشود ، خانه داری زنان به عنوان یک شغل محاسبه شود واز تمام مزایای شغلی نظیر دستمزد ،مرخصی وبیمه برخوردار باشد. این همان رویه اسلام است که زن میتوان در قبال وظیفه شیردهی یا انجام امور منزل حقی دریافت کند.
* تداخل نقشها
از مشکلاتی که اشتغال زنان میتواند به همراه داشته باشد تداخل نقشها ووظایف است.
سلیمی با تاکید براینکه نمیتوان مزایای اشتغال زنان رانادیده گرفت ، میگوید: البته این مساله آسیبهایی را نیز میتواند درپی داشته باشد وآن جابه جایی نقشها ووظایف است .امروزه برخی مردان با شانه خالی کردن از بار مسولیت اقتصادی خانواده ، این وظیفه را به عهده زنان گذاشته اند.حتی در خواستگاری وازدواج برخی مردان براشتغال ومیزان در آمد زن تاکید میکنند. که این مقوله نیاز با بررسی وآسیب شناسی دارد.
قدسی نیز دراین باره اظهار میکند: حفظ نقشها وایجادتعادل بین وظایف دراشتغال زنان اهمیت بسیاری دارد .زیرا هرگونه افراطوتفریط یا تداخل وجابه جایی نقشها ومسوولیتها میتواند بایجاد تعارض وکشمکش درخانوده سلامت افرادرا تهدیدکند. بنابراین ، حضورزنان درجامعه باید مشروط به سلامت زنان وخانواده ها باشد.