در آن علل متعددی را موثر دانست .
دکترحامد بخشی ، پژوهشگر توسعه اجتماعی با تاکید برعلل متفاوت تکوین شهرها در کشورهای پیشرفته با جوامع جهان سوم میگوید: به طور کلی مهاجرت روستاییان به شهرها در سطح جهانی به لحاظ گوناگون قابل بررسی است زیرا این روند پیامدها وآثاری بر ساختارتوسعه جوامع داشته است. به طوری که درکشورهای پیشرفته نظیر انگلیس ؛ جذابیت وکشش به شهرها به طور تحمیلی وبرنامه ریزی صورت گرفت به این ترتیب با جنبش حصارکشی، روستاییانی را که پیش ازاین در زمینهای مشاع فعالیت میکردند را به دلیل بیکاری وفقر وادار به مهاجرت به شهرها نمودند. البته در شهرها نیز با ایجاد کارخانه های متعدد زمینه اشتغال فراهم شد. اما در کشورهای جهان سوم صورت دیگری داشت به رغم عدم شرایط کار وفعالیت در شهرها ؛ روستاییان به دنبال بهره مندی از جاذبه های شهری به این مناطق سرازیر شدند. به این ترتیب با توجه به عدم تقاضای کاردر شهرها ؛ مهاجران روستایی باعث گسترش مشاغل خدماتی کاذب شدند که نمودی از آن را میتوان کارگران گذری دانست
این مدرس دانشگاه می افزاید: درجامعه ما نیز ، طی سالها ؛ از یک سو جاذبه ها وامکانات شهری روبه افزایش بوده است واز طرف دیگر توان روستاها بنابردلایلی نظیر سیستم حقوقی ونحوه مالکیت اراضی ، بهره مندی از فناوریهای نوین و خشکسالی بهره وری دراین مناطق کاسته شده که اینگونه مسایل به مهاجرت روستاییان دامن میزند. چنانکه برخی روستاییان به شهرها مهاجرت میکنند تا گرسنه نمانند
* انتظار زندگی بهتر
چندی پیش سازمان ثبت احوال کشور در فصلنامه جمعیت نوشت: استان تهران طی 10 سال گذشته میزبان 2میلیون و 983 هزار و 889 مهاجر بوده است که بیشترین آنها برای جستوجوی کار بهتر و 120هزار و 793 نفر دیگر نیز برای تحصیل وارد پایتخت شدهاند.
استان خراسان رضوی نیز با 924 هزار و 674 نفر پس از استان تهران بیشترین جمعیت مهاجر را طی 10سال گذشته داشته که 134هزار و 671 نفر در جستوجوی کار بهتر وارد این استان شدهاند. همچنین ، طی دهه 1385-1375حدود16.7درصد جمعیت کشور در داخل کشور جابهجا شدهاند که نسبت به دهه قبل 2.7درصد افزایش یافته است.
گرچه طی چند دهه اخیر ، شاهد تلاشهایی در زمینه گسترش امکانات بیشتر در روستاها بوده ایم اما همچنان بسیاری از روستاهای ما طعم محرومیت را می چشند این درحالیست که رشد جمعیت تحصیلکرده روستایی وگسترش فناوریهای نوین ، انتظار زندگی بهتررا در میان روستاییان پررنگ کرده است.
دکتر احمد خادم الحسینی پژوهشگر برنامه ریزی شهری نیز دراین زمینه میگوید: : بی گمان ایران از دیرباز کشوری با روند مهاجرتهای مختلف بوده است. به طوری که درادوار مختلف شاهد مهاجرتهای داخلی وخارجی بود ه ایم .اما اغلب این مهاجرتها ریشه در عوامل اقتصادی داشته است . البته نمیتوان سهم عوامل اجتماعی را دراین روند انکار کرد. به ویژه آنکه امروزه با تغییرات فرهنگی و دگرگونی در ارزشهای اجتماعی این مقوله تشدید شده است. چنانکه در سالهای اخیر رشد اجتماعی وفرهنگی , افزایش سواد وتغییر در شیوه زندگی روستاییان ؛ گرایش آنها را به زندگی در شهرها بیشتر کرده است . چنانکه با وجود اقدامات عمرانی وتوسعه ای در روستاها هنوز هم رغبت به زندگی در شهرها ادامه دارد. البته رسانه ها به خصوص ماهواره نیز در این دگرگونیها وتغییر شیوه زندگی روستاییان نقش موثری داشته اند.
* مقاومت بر فرهنگ خودی
درکنار آسیبهای متعددی که مهاجرتهای بی رویه وبی برنامه برساختار توسعه کشور داشته ؛ این مساله آسیبهای پنهان وآشکار اجتماعی نیز به همراه دارد. چنانکه گاه به عمد یا ناخواسته ؛ مهاجران بر فرهنگ روستایی خود پافشاری میکنند. همین مقوله میتواند مشکلاتی را برای آنان و جامعه مقصد به همراه داشته باشد.
دکترخادم الحسینی ، استاد یار دانشگاه دراین باره میگوید: - بنابر بررسیهایی انجام شده در زمینه مهاجران روستایی ساکن در برخی کلانشهرها مشخص شده است . انطباق نسل اول مهاجران به شهرها با توجه به پایبندی آنان به فرهنگ روستایی ،به زندگی در شهر کمتراست وآنان تعلق کمتری به مکان جدید احساس میکنند ازاین رو با نوعی بحران هویت مواجه هستند که مشکلاتی رادر بردارد. اماآنچه مهم است میزان دوری یا نزدیکی روستای خاستگاه به شهرها وبهره مندی آنها از جلوه های زندگی امروزی است. یعنی هرقدر نزدیکی بین فضای روستایی وشهری بیشتر باشد حس بیگانگی و بی هویتی کمتر میشود.
- دکتر حامد بخشی نیز اظهار میکند: . درجامعه ما وقتی فرد از روستا به شهر می آید. فرهنگ خود راهم به شهر می آورد اینگونه بنابرنظریه "تاخر فرهنگی " که براساس آ ن تغییر در فرهنگ مادی خیلی سریعتر از فرهنگ غیر مادی صورت میگیرد. به این ترتیب افراد با فرهنگ وارزشهای زندگی روستایی در شهرها زندگی میکنند . این گونه گاه دچار آ سیب میشوند.برای نمونه از از ارزشهای عام پذیرفته شده دربین روستاییان ؛ کمک به همنوع است اینگونه درصورت استمداد فردی بدون ملاحظه به وی کمک کنیم درحالیکه این روش در روستاها وبا توجه به امکان شناخت از یکدیگر میسر است اما این رفتار وارزش با توجه به گمنامی اجتماعی در شهرها میتواند آسیب زاست.. البته تا چندی پیش همین ارزشها در رسانه ما نیز تبلیغ وتحسین میشد .به عنوان مثال ؛درروزهای زمستان وبرفی مجری رسانه ما تشویق میکرد که عابران مانده را سوارکنید و عابرانی نیز برهمین اساس سوار خودروهای متفرقه میشدند که همین رفتار آسیبها وحوادثی را به همراه داشت.
* ضعف در آموزش فرهنگ شهری
گرچه بیش از 50 سال است که فوج فوج مهاجران به شهرها آمده اند و شهرنشینی را گسترش داده اند اما هنوز نمودهای زندگی وفرهنگ شهری دراین مناطق کم سو واندک است. چرا؟
حامد بخشی ، دکترای جامعه شناسی توسعه میگوید: درجوامع بشری برای جبران پیامدهای "تاخر فرهنگی" بر برنامه ریزی اجتماعی تاکید میشود درحالیکه درجامعه ما باگذشت چندین دهه هنوز هم فرهنگ شهروندی نداریم اغلب ما هنوز هم فرهنگ استفاده از بسیاری ازامکانات وابزار زندگی شهری نظیر آسانسور را نمیدانیم. .درواقع آنچه تاکنون فرا گرفته ایم به صورت سینه به سینه ویا تجربی بوده است . درحالی که فرصتی برای آموزش این مهارتها درجامعه ورسانه ها وجود ندارد.
وی با تاکید برضعف آموزش در زمینه فرهنگ مدنی اظهار میکند: در زمینه فرهنگ شهرنشینی وشهروندی دچار فقدان هنجار هستیم و چنانکه هنوز هم در سطح زندگی شهری با توافق کنارهم زندگی میکنیم نه براساس هنجارهای مشخص وتعریف شده . این درحالیست که ، به طور اصولی ، زمانی که شهر به عنوان مصنوع انسانی ساخته میشود باید هنجارهایش نیز ساخته شده وترویج ونهادینه شود حال آنکه اغلب ما آشنایی با فرهنگ شهری نداریم تا چه برسد به اینکه نهادینه شود.