وسوسه زيباتر شدن از ديرباز با آدميان بوده است، چنان كه از ده هزار سال قبل از ميلاد آنها به استفاده از لوازم آرايشي رغبت
داشته اند. معروفترين قوم در اين زمينه مصريان هستند كه از حدود 3500 سال قبل از ميلاد براي انجام مراسم آييني خود از عطر و لوازم آرايشي بهره مي بردند.
همچنين، از آنجا كه اين قوم به زيبايي اهميت بسياري مي دادند زنانشان نيز به اين امر توجه فراواني داشتند. آنها براي رسيدن به زيبايي بيشتر، از مواد و محصولات متعددي استفاده مي كردند كه يكي از آنها «مسدمت» نام داشت و از كانيهاي مس و سرب ساخته مي شد. مصريان با سرب سفيد، اخراي قرمز و پودر مرمر سبز چهره خود را نقاشي مي كردند. ناگفته نماند اين قوم علاوه بر مواد آرايشي در قرنهاي 10 تا 15 قبل از ميلاد، محصولاتي را براي درمان بيماريهاي پوستي نظير ترك پوست تهيه مي كردند.
همچنين، براساس حفاريهاي شمال ايران، باستان شناسان قدمت آرايش چشم را مربوط به 4500 سال قبل از ميلاد مي دانند. كشفيات هفت تپه خوزستان نيز حاكي از آرايش زنان در دو هزار سال قبل از ميلاد دارد. در عصر هخامنشي، ايرانيان از زعفران، كرمي براي خوشبو كردن بدن تهيه مي كردند.
خسرو معتضد، محقق و مورخ در اين باره مي گويد: بنابر نقوش و آثار به جا مانده از دوران گذشته، ايرانيان همواره ملتي آراسته بوده اند. چنانكه در عصر هخامنشي، حتي مردان به زيبايي خود توجه داشته اند. آنها براي اين امر از آرايشگران يوناني معروف به «كاسپيداس» ياري مي گرفتند. در اين زمان مردان موهاي خود را آراسته و براي جلوه بيشتر از پودر استفاده مي كردند. جالب اينكه اگر مو نداشتند از كلاه گيسهاي آراسته بهره مي بردند.
بنابر شواهد موجود، «سورنا»، سردار اشكاني نيز همواره از لوازم آرايش استفاده مي كرد كه اين امر باعث شگفتي دشمنان بود. البته اين شيوه وي باعث تقليد روميها از ايرانيان شده بود. از طرف ديگر در برخي منابع از استفاده كوروش از گردي سياه براي اطراف چشم ياد مي شود.
آراستگي در متون ادبي ايران
معتضد، در ادامه به جلوه هايي از آراستگي زنان در متون ادبي كشورمان اشاره كرده و مي افزايد: مأخذ ادبي كه به آرايش و نحوه آن اشاره دارد شاهنامه فردوسي است كه طي آن به آراستگي موي سر زنان، زيبايي چهره و حتي به پوشيده بودن روي آنها پرداخته است. همچنين در ساير متون بر استفاده زنان از هفت قلم آرايش يا هفت وند شامل سرمه، حنا، غازه، سرخاب، سفيداب، وسمه و زرك اشاره شده است.
ناگفته نماند، استفاده از اين هفت قلم مخصوص بانوان متأهل بوده و بنابر سنت دختران از استفاده آنها منع مي شوند.
ايجاد انستيتو زيبايي به سبك مدرن
در قرن نوزدهم با ايجاد انستيتو زيبايي و سلامت پوست در پاريس، اولين نوع سايه و رژگونه به بازار آمد و «مادام دكولاس» كرمهاي آرايشي حاصل از گياهان دارويي را در اختيار مشتريان قرار داد.
با ايجاد كارخانه هاي توليد كننده محصولات آرايشي در سال 1920 ميلادي كرمها، لوسيونها و شامپوهاي ديگري راهي بازار شدند. البته از زمان جنگ جهاني دوم تا به امروز، دنياي آرايش سه مرحله عمده را سپري كرده است.
نخست سالهاي جنگ كه با ركود لوازم مزبور مواجه بوديم. دوم سالهاي 1945 تا 1980 كه شاهد زياده روي در مصرف لوازم آرايش بوديم و سرانجام دهه 80 تا به امروز كه از آرايش به منظور ترميم و رفع عيوب چهره استفاده مي شود. اما در جامعه ما ايران، افراد بنابر چه دليلي به آرايش خويش توجه دارند؟
ايران، رتبه سوم از نظر مصرف لوازم آرايش!
خبرها حاكي از آن است كه امروزه كشور ما سومين مصرف كننده لوازم آرايش در خاورميانه است و سالانه حدود يك ميليارد دلار فرآورده آرايشي و بهداشتي در ايران مصرف مي شود.
رسول ديناروند، معاون غذا و داروي وزارت بهداشت و درمان، با اشاره به اين آمار معتقد است: حجم بالاي خريد و فروش و تنوع اين كالاها از دو جهت نياز به نظارت جدي دارد. زيرا به اين دليل كه كالاهاي ياد شده مصرف انساني دارند، ممكن است آثار سويي براي پوست داشته باشد. از طرف ديگر، مخاطبان اين محصولات رو به افزايش است.
مراقب لوازم آرايش تقلبي باشيد
گرچه بر عرضه كالاهاي بهداشتي نظارت بيشتري صورت مي گيرد، اما هنوز هم قاچاق و تقلب در اين محصولات دغدغه مردم و پزشكان پوست است. از همين رو، دكتر هايده عليزاده، متخصص زيبايي توصيه مي كند: براي تشخيص اجناس غيراستاندارد قبل از تهيه محصولات آرايشي با پزشك و داروساز مشورت كنيد تا برحسب نوع و جنس پوست مواد متناسب معرفي شود. همچنين كالاهاي مصرفي خود را از داروخانه ها تهيه كرده و در موقع خريد به رقم باركد ثبت شده، دقت كنيد تا سه رقم اول آن با نشان كشور هماهنگ بوده و يا از سوي مراكز بهداشتي تأييد شده باشد.
يكي از فروشندگان محصولات آرايشي نيز مي گويد: چند سال پيش، عرضه محصولات تقلبي به حدي بود كه مي توان ادعا كرد بيش از 50 درصد محصولات آرايشي تقلبي و دست ساز بود.
اين محصولات علاوه بر كشورهاي همسايه در كارگاههاي زيرزميني داخل نيز توليد مي شد، اما در حال حاضر به دليل نظارت بيشتر متوليان بهداشت جامعه كه معمولاً هر سه ماه يك بار براي نظارت حضور دارند اين معضل كاهش يافته است.
آلودگي سرب در مواد آرايشي
چهره اش گلگون شده بود و مي سوخت. خارش شديدي پوستش را آزار مي داد. تورم صورت نگرانش كرده بود. مادر نگاهي به چهره اش انداخت و گفت:
- ديدي چه بلايي سر خودت آوردي. صد بار نگفتم براي اون لكه قهوه اي برو دكتر، شايد از كبدت باشه... حالا اگه جاي اين لكه هاي قرمز بمونه مي خواي چه كار كني؟...
بنابر اعتقاد متخصصان پوست، واكنشهاي پوست در پي مصرف مواد آرايشي و بهداشتي به اشكال مختلف بروز مي كند كه معمولاً شامل التهاب، آماس، كهير، واكنشهاي حساس به نور خورشيد، آكنه، جوشهاي زير پوستي و... مي باشد.
همچنين، استفاده از ريمل و مداد غيراستاندارد، منجر به ايجاد حساسيت چشمي، ريزش و شوره مژه مي شود و چنانچه مصرف آن ادامه يابد باعث ورود ميكروب به چشم و التهاب قرنيه مي گردد.
ناگفته نماند مصرف بي رويه كالاهاي معروف و حتي استاندارد بهداشتي و آرايشي نيز مي تواند در بسياري مواقع عوارض ناخوشايندي داشته باشد چنانكه بنابر پژوهش مركز نظارت بر مواد و لوازم بهداشتي آمريكا، بيش از دو سوم رژ لبهاي موجود در بازار داراي ميزان بالايي از سرب هستند كه استفاده از آنها براي سلامت زنان خطرناك است، بنابر همين تحقيق كه بر روي ماركهاي معروف مانند كاورگرل و كريستين دي يور انجام گرفته مشخص شده است كه سي و يك مارك معروف از اين آزمون ناموفق بيرون آمده اند. شايان ذكر است، وجود سرب مي تواند موجب بروز اختلالهايي در يادگيري و تكلم شود.
آراستگي و اثبات شخصيت
«وقتي دختران جوان را مي بينم كه قشري از آرايش روي چهره دارند، متأسف مي شوم زيرا در واقع آرايش مخصوص بانوان مسن است كه طراوت پوستشان، از دست رفته است، نه آنها كه با كمي مراقبت مي توانند پوستي صاف، يكدست و زيبا داشته باشند. اين سخن را «النا مليك» گفته، كسي كه در ايتاليا به «بانوي آرايش» معروف است و جزو پايه گذاران رشته گريم در اين كشور مي باشد. البته، بسياري از متخصصان پوست با وي هم عقيده اند و تنها استفاده از كرمهاي مرطوب كننده و يا ضد آفتاب را توصيه مي كنند. اما بنابر آمار موجود، زنان زير 25 سال جهان، سالانه 60 درصد درآمد خود را صرف زيبايي و خريد لوازم آرايشي و بهداشتي مي كنند.
در كشور ما نيز در حال حاضر بخشي از دختران نوجوان و جوان مهمترين مصرف كنندگان اين كالاها هستند.
آتوسا، 16 ساله كه خود چهره اي آرايش كرده دارد درباره علت اين عمل مي گويد: به نظر من با آرايش، چهره ما زيباتر مي شود و در ضمن احساس بزرگي و آزادي مي كنم.
فرشته 18 ساله نيز علاقه اش را دليل اين موضوع مي داند.
مونا، 19 ساله كه در يكي از فروشگاههاي لوازم آرايشي مشغول خريد است، مي گويد: زيبايي ظاهر باعث مي شود فرد احساس اعتماد به نفس داشته و در ضمن نشانه توانايي اقتصادي مي باشد.
مريم - الف، فرهنگي، درباره علل مصرف مواد آرايشي در سنين كم اظهار مي كند: بنابر تجربه، دريافتم دختران به دلايل مختلف به آرايش چهره توجه دارند. برخي دوست دارند بزرگي خود را نشان دهند. عده اي هم مي خواهند زنانگي خود را حس كنند. برخي از نوجوانان هم به دليل جلب توجه از اين كالاها استفاده مي كنند.
فريبا - ك، كارمند هم اظهار مي كند: وقتي 16 سال داشتم آرزو مي كردم زودتر بزرگ شوم و كرم بزنم و مثل ساير بانوان آرايش كنم. اما حالا كه به چهل سالگي رسيدم دلم مي خواهد آرايش كنم تا جوانتر ديده شوم.
زيبا فقط براي جامعه
از دلايل قابل تأمل در توجه بيش از حد به آرايش چهره، ابتلاي فرد به اختلال بدريختي بدن و اختلال شخصيت است. در اين اختلالها كه اغلب در سنين 15 تا 20 سالگي به اوج خود مي رسد فرد تصوير ناخوشايندي از بدن خود دارد، به حدي كه تصور مي كند اعضاي بدنش دچار نقص و عيب است، بنابراين براي رفع آن به انواع شيوه ها نظير آرايش پناه مي برند. مبتلايان به اختلال بدريختي در معرض ابتلا به افسردگي و اضطراب نيز قرار دارند. همچنين افراد مبتلا به اختلال شخصيت سعي مي كنند به هر شيوه براي جلب توجه اطرافيان روي آورند.
زهره - ن، دانشجو توجه جامعه به اين مقوله و ارزش دانستن آن را از دلايل رغبت دختران به اين سو مي داند و مي گويد: در گذشته سادگي و معصوميت نشانه ارزش براي دختران بود اما در حال حاضر آرايش و خودآرايي آنها به ارزش تبديل شده است. چنانكه حتي ابزارهاي فرهنگساز نظير رسانه ها در هنگام نمايش چهره يك دختر، او را غالباً آرايش كرده تصوير مي كنند. نمونه روشن اين موضوع سينماست كه در آن حتي دختران كم سن ظاهر مي شوند.
وي ادامه مي دهد: انسانها متناسب با شرايط و تأييد اطرافيان چهره خود را ارايه مي دهند. بنابراين دختران ما نيز به دنبال واكنش ديگران رفتار مي كنند. به اين دليل، معتقدم به جاي سرزنش دختران، بايد نگاه حاكم بر جامعه تغيير كند و در ارزشهاي موجود تجديدنظر شود.
