چندی پیش حجه الاسلام مصلحی وزیر اطلاعات درباره رشد فرقه های دگراندیش و انحرافی در جامعه دانش آموزی و گرایش دانش آموزان به این اموزه ها هشدار داد. مدتی پیش نیز مقام معظم رهبری دردیدار با مردم قم بر هوشیاری نسبت به گسترش اینگونه عرفانهای بدلی درجامعه تاکید داشتند .همه این سخنان حکایت از رشد فزاینده فعالیت عرفانهای نوظهور در میان مردم از جمله دانش اموزان دارد. حجه الاسلام حمزه شریفی دوست مدیر گروه عرفان های نوظهور نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاهها درگفتگو با خبرنگارما ، نیز گفت : درحال حاضر با توجه به پژوهشهای مستند بیش از4هزار عنوان کتاب در زمینه ترویج عرفانهای بدلی در کشور ما ترجمه ومنتشر شده است .
* ضعف درمتون آموزشی
حجه الاسلام شریفی دوست به راههای ورود اینگونه آموزه ها به مدارس اشاره کرده وافزود: در پاسخی عام میتوان دلیل گرایش اقشار جوان ونوجوان نظیر دانش اموزان را به این آموزه ها همان رغبت عامی دانست که درجامعه وجود دارد اما پاسخ خاصی نیز برای این مقوله وجود دارد . چراکه درحال حاضر، مدارس ونظام تعلیم وتربیت ما شامل دوبخش متون اموزشی ومتولیان آموزش است. گرچه برخی ازمعارف اسلامی درمتون آموزشی ما مطرح شده است اما متون اموزشی ما برای مواجهه برای معنویت بدلی تمهیدی نیندیشیده است تا اگر آموزه ای مغایر ومتناقض با اموزه ههای اصیل ما بروز کرد ، چگونه برخورد کنیم ؟ مشخصات این عرفانهای بدلی چیست وراه نفوذشان کدام است ؟ روشهای تاثیرگذاری شان کدام است ؟به این مسایل پرداخته نشده است ما هم انتظار نداریم مسولان متون اموزشی در فرصتی کم متونی را تهیه کنند اما توقع داریم این مقوله را به عنوان یک آسیب بشناسند وجز برنامه هایشان قرار دهند وبه فکر مداوایش باشند .
معاون پژوهشی مرکز مطالعات و تحقیقات بهداشت معنوی با تاکید براینکه بحث عرفانهای نوظهوردر نظام اموزشی مابه عنوان اسیب جدی گرفته نشده ادامه داد: حتی متولیان آموزش حتی در سطوحعالی فرهنگی آموزش وپرورش نمیدانند عرفانهای نوظهور چیست. به دنبال انها مدیران ومربیان نیز نمیدانند.ازاینرو نمیتوان انتظارداشت دانش اموز قدم موثری برای واکسینه کردن خود بردارد. همچنین ؛ همانگونه که اموزش وپرورش برنامه ای برای متون اموزشی دراین زمینه ندارد. در باره معلمین ومربیان نیز روشنگری نسبت به معلمین نیز برنامه ای ندارد .درحالیکه قشر وسیعی به نام معلم دینی وپرورشی ، مدیران مدارس ومعلمان داریم که میتوانند نقش تاثیر گذاری در آگاهی سازی جامعه دانش آموزان داشته باشند. درحالیکه مشاهده می شود وقتی میگوییم پائولو کوئیلو انتظارداریم معلم دینی دبیرستان ما همین قدربداند که این فرد، دارای جریان معنوی جدید انحرافی است . اما درهمین حد هم در اموزش وپرورش اطلاع رسانی نشده است.
شریفی دوست به زمان ورود و فعالیت اینگونه عرفانهای بدلی به مدارس اشاره کرده و اظهارداشت : عرفانهای نوظهور به طور عمده پس از انقلاب اسلامی بود .درواقع پس از اتمام جنگ به دنبال فضای فرهنگی که پیش آمد ؛ جوانان احساس فراغت کردند که منجربه بروز نیازی درآنان شد. از انجا که عرفانههای نوظهور پیش ازاین درکشورهای غربی و شرق آسیا فعالیت داشتند .درکشور ما نیز که . زمینه ورودشان فراهم شد وآنها شروع به فعالیت وعضو گیری شدند. درمدارس نیز دردهه اخیر به خصوص در دوره ای که مشهور شد به دوره اصلاحات به دلیل فضای بازتر که پیش آمد این کتابها منتشر ودردسترس مردم قرارگرفت. وبه راحتی به مدارس ودانشگاههای ما راه یافت .بنابرای ندرحال حاضر فضا به گونه ای است که افرادبا این افکارآشنایی دارند چنانکه درسفری که به تبریز برای برگزاری کارگاه آشنایی معلمان با عرفانهای نوظهورداشتم . طی نظر سنجی از دانش آموزان ، معلوم شد اطلاعات دانش اموزان دراین زمینه بیشتر ازمعلمان بوده است .چنانکه درخصوص ایده ماورایی جذب 9تا ده درصد معلمان آگاهی داشتند ولی دانش آموزان حدود 40 درصد مطلع بودند . همچنین مشخص شد دانش آموزان اسم خیلی از عرفانهای نوظهور را می شناسند وبا تعالیم ان تا حدودی آشنا هستند . به هرحال ورود این گونه اموزه ها به نظام آموزشی ما دردوران اصلاحات وبراساس سیاست تساهل وتسامح بود وگسترش آن، بعد از زمانی که وارد بازار شد. به این ترتیب با انتشار ودردسترس قرار گرفتن این اموزه ها ، افرادی به لحاظ فکری آسیب دیده اند.
* تقویت بنیه دینی دانش آموزان
حال که اینگونه جریانات ساختگی معنوی به مدارس ما رسوخ کرده برای مقابله با آنها چه باید کرد؟
حجه الاسلام شریفی دوست در پاسخ میگوید: - نخستین راهکار اساسی به عنوان استراتژی درازمدت ما این است که دانش آموزان را با معنویت اسلامی آشنا کنیم . اما درحال حاضر نیز نمیتوان از اسیبهایی که وجود دارد غفلت کرد از این رو باید درقالب درج مطالبی درمتون اموزشی به رشد وگسترش عرفانهای نوظهور به دانش آموز اطلاعات بدهیم تا با آین آموزه ها برخورد کند .از سوی دیگر ، مفاهیم مقابله ای نیز در متون آموزشی ما گنجانده شود. نکته دیگر ی ، که باید دراولویت برنامه های نظام اموزشی ما قرارگیرد ، آگاه سازی مربیان ومعلمان با این آموزه هاست دراین زمینه نیز .ضرورتی ندارد که دوره های مفصلی برگزار شود بلکه در قالب کارگاههای یکی دو روزه نیز میتوان عرفانهای نوظهور وآسیبها ی آن را مطرح کرد . به این ترتیب درصورت مراجعه دانش اموز اگر مربیان خودشان نتوانستند پاسخ بدهند این دانش آموزان را به مراجع پاسخگو ارجاع خواهند داد.
این پژوهشگر در زمینه معنویتهای مدرن به برخی از این مراکز تخصصی اشاره کرده وگفت: درحال حاضر، مرکز بهداشت معنوی که سال جاری راه اندازی شده ا ست ، درهمین زمینه فعالیت تخصصی میکند . .همچنین سایتی توسط نهاد مقام معظم رهبری با عنوان" عرفانهای نوظهور" ایجاد شده که پاسخگو دراین زمینه است .
* ناآگاهی متولیان فرهنگی
با توجه به تلاشهایی که دراین زمینه وجود دارد گاه شاهد ناهماهنگی هایی دراین زمینه هستیم . چنانکه مدتی پیش رسانه ملی ، درقالب فیلم سینمایی به زندگی نیل والش از مروجان عرفانهای نوپدید پرداخت و وزارت ارشاد مجوز نشر آثاراورامیدهد علت این مساله چیست؟
شریفی دوست که تاکنون نه کتاب درزمینه عرفانهای بدلی نوشته در پاسخ اظهارکرد:
این ناهماهنگی ناشی از عدم اشنایی شرایط وفضای موجود واین عرفانهای نوظهور است اگر متولیان فرهنگی ما نظیر وزارت ارشاد یا رسانه ها اطلاعات اولیه داشته باشد با ترویج افکار والش - فردی باافکار خاص - درجامعه و نظام آموزشی ما جلوگیری میکند .بنابراین چنانچه هرنهادوفردی ، خواسته یا ناخواسته این آموزه ها را تبلیغ میکند با وضعیت موجود آشنا نیست .صدا وسیمای ما علیرغم تلاشهایی که برای گسترش معنویت اسلامی کرده اما .در مواجهه با عرفانهای بدلی ضعیف عمل کرده است. حتی گاهی دیده شده که در برخی آثار مبلغ ایده ماورایی جذب است . جادارد همین جا ، اشاره کوتاهی به برخی آموزه های والش داشته باشیم. والش فردی یهودی است که تعصب جدی نسبت به دین خودش دارد. اندیشه های اواغلب اندیشه های کابالیستی است . کابلاعرفان یهودی است که مربوط به شریعت یهود نیست . علمای یهود آن را لکه ننگی میدانند وبرچسبی میدانند که بربدنه ایین یهود تحمیل شده است. باورهای والش التقاطی از باورهای کابالا ، کریشنا مورتی و سای بابا ودیگر عرفانهای نوظهور است . ازهمین رو آسیبهای بسیاری از عرفانها را نیز درخود گنجانده است . والش به طورکلی منکر دین است چنانکه در برنامه جذب میگوید: خداوند هیچ ماموریتی از قبل برای شما تعریف نکرده است. این یعنی اینکه دینی نباید وجود داشته باشد وآنکسانی که ادعای پیامبری کردند فریبکارند . یا اینکه درمجموعه کتاب خود با عنوان " گفتگو با خدا" ؛ خدایی را معرفی میکند که انرژی است اما درآموزه های ما خداوند دارای صفاتی است که شایسته خدایی اوست همانند خیر مطلق ؛ علم ومهر مطلق.. والش همچنین خدایی را معرفی میکند که اصلا هیچگونه قضاوتی نسبت به ما نخواهد داشت یعنی منکرمعاد است اصلی که درحالیکه معاد ورستاخیز اصل مشترک تمام ادیان است . همچنین والش درامتداد استحکام نظام تمدنی غرب براین باوراست که خداوند انسانها را همانگونه که هستند می پذیرد لذا نیاز به تحول وتکامل را ضروری نمی پندارد.اصل ایدههای والش مبتنی براندیشه های اومانیسم است . چنانکه در فیلم راز به صراحت میگوید: ماموریت شما تجربه لذتهاست. به این ترتیب اگر متولیان رسانه ملی این باورهارا میشناختند با بینش بیشتری به ارائه این برنامه ها می پرداختند .
* در جستجوی سراب
برخی معتقدند ؛ ریشه رواج وگسترش عرفانهای نوظهور را باید در فشارهای اجتماعی جستجو کرد آیا این صحت دارد؟
حجه الاسلام شریفی دوست درهمین باره اظهارداشت : از دلایل پیدایش این عرفانهای نوپدید درفضای فرهنگ غرب این است که دراین جوامع ، عرفان حقیقی ومعنویت راستین واموزههای که جوابگوی نیاز جوانان باشد ، وجود نداشت از این رو این باورها رشد کرده وبا استقبال مواجه شدند. درواقع شرایط جامعه غرب به گونه ای بود که افراد درجستجوی آبی زلال برای رفع عطش خود به هرنوشیدنی ناخوشایندی رو کردند . اینگونه درجامعه غربی نیز مردم در راستای فطرت خدا خواهی وبرای اغنای حس پرستش خود به این وادیها کشیده شدند. علت گسترش آنها نیزناشی از تنشها واختلالات رفتاری است که ما به عنوان تبعت نظام سلطه غربی یاد میکنیم. اینگونه فشارهای متعدد برجوان وارد می شود واین فرد برای رهایی به عرفانهای نوپدید روکرده تا به طور مسکن وموقت فشارها را تحمل کند
. درجامعه ما نیز شاید مشکلاتی وجود داشته باشد .اما واقعیت این است که اگر ما قدری اطلاع رسانی و روشنگری داشته باشیم ؛ میتوانیم تا حدود 90 درصد مانع بروز ورشد این عرفانها شویم .زیرا اگر جوانی با مفاهیم وآموزه های معنویت راستین آگاه شود در می یابد چنین تعالیمی به عنوان راهکارمنطقی زندگی یا هدف زندگی نمی تواند کارایی داشته باشد بنابراین برای حل مشکلات خود به معنوی اسلامی رو خواهد کرد.